Ölçovlar metrik tizimi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 133-b. — ziyouz.com
Ölçovlar metrik tizimi ÖLÇOVLAR METRIK TIZIMI, ölçovlarning önlik tizimi — uzunlik birligi uçun metr asos qilib olingan fizik kattaliklar majmui. Dastlab, Ö.m.t.ga, metrdan taşqari, yuza (kvadrat metr), hajm (kub metr), massa [kilogramm (4° dagi 1 dm3 suvning massasi) ölçovlari hamda litr, ar (yer yuzalarini ölçaş uçun)] va tonna (1000 kg) ham kirar edi.
Ö.m.t. fransuz olimlari (J.Borda, M.J.Kondorse, P.Laplas, G.Monj va boşqalar)dan tuzilgan komissiya taklifiga köra, uzunlik birligi — metr uçun Parij geografik meridiani 1/4 uzunligining ön milliondan bir qismi qabul qilingan. Fransiyada Ö.m.t.ni joriy qiliş haqidagi dekret 1795 yil 7 aprelda qabul qilinib, 1799 yilda platinadan metrning namunasi yasalgan. 1875 yil 17 ta mamlakat (şu jumladan, Rossiya ham) xalqaro bir xillikni ta'minlaş va ölçovlar tizimini takomillaştiriş maqsadida ölçovlar haqidagi şartnomaga qöl qöydi.
1899 yil 4 iyunda qabul qilingan qonun bilan Rossiyada Ö.m.t.dan foydalaniş (majburiy bölmagan holda) joriy qilindi. Bu qonun loyihasini S.N.Mendeleyev işlab çiqqan. Sobiq SSSR da, şu jumladan, Özbekistonda 1925 yil 24 iyuldan boşlab qonuniy tus oldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЛЧОВЛАР МЕТРИК ТИЗИМИ, ўлчовларнинг ўнлик тизими — узунлик бирлиги учун метр асос қилиб олинган физик катталиклар мажмуи. Дастлаб, Ў.м.т.га, метрдан ташқари, юза (квадрат метр), ҳажм (куб метр), масса [килограмм (4° даги 1 дм3 сувнинг массаси) ўлчовлари ҳамда литр, ар (ер юзаларини ўлчаш учун)] ва тонна (1000 кг) ҳам кирар эди.
Ў.м.т. француз олимлари (Ж.Борда, М.Ж.Кондорсе, П.Лаплас, Г.Монж ва бошқалар)дан тузилган комиссия таклифига кўра, узунлик бирлиги — метр учун Париж географик меридиани 1/4 узунлигининг ўн миллиондан бир қисми қабул қилинган. Францияда Ў.м.т.ни жорий қилиш ҳақидаги декрет 1795 йил 7 апрелда қабул қилиниб, 1799 йилда платинадан метрнинг намунаси ясалган. 1875 йил 17 та мамлакат (шу жумладан, Россия ҳам) халқаро бир хилликни таъминлаш ва ўлчовлар тизимини такомиллаштириш мақсадида ўлчовлар ҳақидаги шартномага қўл қўйди.
1899 йил 4 июнда қабул қилинган қонун билан Россияда Ў.м.т.дан фойдаланиш (мажбурий бўлмаган ҳолда) жорий қилинди. Бу қонун лойиҳасини Ц.Н.Менделеев ишлаб чиққан. Собиқ СССР да, шу жумладан, Ўзбекистонда 1925 йил 24 июлдан бошлаб қонуний тус олди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.