Ölim jazosi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 128-b. — ziyouz.com
Ölim jazosi — oliy jinoiy jazo çorasi. Jazoning favqulodda turi sifatida faqat alohida oğir, inson hayotiga qasd qiladigan jinoyatlar uçun belgilanişi mumkin. Şörolar davrida sud hukmi va ma'muriy tuzilmalarning qarorlari, hatto «oliy rahbariyatning roziligi» bilan aksilinqilobiy faoliyatlari uçun 800 mingga yaqin hur fikrli aybsiz odamlar otib taşlangan edi.
Özbekistonda Ö.j.ni jazolaş tizimidan butkul çiqarib taşlaş çoralari körilmoqda. Mustaqillikdan söng ötgan vaqt mobaynida Ö.j. qöllanilişi mumkin bölgan jinoyatlar tarkibi 33 tadan 2 tagaça qisqartirildi. Ayni paytda Özbekiston qonunçiligida faqat terrorçilik va oğirlaştiruvçi holatlarda qasddan odam öldirganlik uçungina Ö.j. berilişi közda tutilgan, xotin-qizlarga, voyaga yetmaganlar va 60 yoşdan oşgan şaxslarga nisbatan Ö.j. qöllanilişi man etilgan. «Özbekiston Respublikasida ölim jazosini bekor qiliş töğrisida» Özbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni (2005 yil 1 avg.)ga köra, 2008 yilning 1 yanv.idan Ö.j. örniga umrbod yoki uzoq muddatga ozodlikdan mahrum etiş jazosi joriy qilinişi nazarda tutilgan. Uşbu farmon insonning yaşaş huquqini e'lon qiluvçi va mustahkamlovçi xalqaro huquqning umume'tirof etilgan prinsiplari va normalariga mosdir.
Ö.j. hozirda 58 mamlakatda bekor qilingan, 31 davlat qonunida közda tutilgan bölsada, keyingi 15 yil davomida ularning aksariyatida heç kim bu jazoga hukm qilinmagan. Ö.j. 77 mamlakatda, şu jumladan, Xitoy, Eron, Saudiya Arabistoni, Yaponiya va AQŞning 38 ştatida qöllanmoqda. Pokiston, Kongo, Nigeriya va Yamanda voyaga yetmaganlar ham Ö.j.ga hukm etilişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЛИМ ЖАЗОСИ — олий жиноий жазо чораси. Жазонинг фавқулодда тури сифатида фақат алоҳида оғир, инсон ҳаётига қасд қиладиган жиноятлар учун белгиланиши мумкин. Шўролар даврида суд ҳукми ва маъмурий тузилмаларнинг қарорлари, ҳатто «олий раҳбариятнинг розилиги» билан аксилинқилобий фаолиятлари учун 800 мингга яқин ҳур фикрли айбсиз одамлар отиб ташланган эди.
Ўзбекистонда Ў.ж.ни жазолаш тизимидан буткул чиқариб ташлаш чоралари кўрилмоқда. Мустақилликдан сўнг ўтган вақт мобайнида Ў.ж. қўлланилиши мумкин бўлган жиноятлар таркиби 33 тадан 2 тагача қисқартирилди. Айни пайтда Ўзбекистон қонунчилигида фақат террорчилик ва оғирлаштирувчи ҳолатларда қасддан одам ўлдирганлик учунгина Ў.ж. берилиши кўзда тутилган, хотин-қизларга, вояга етмаганлар ва 60 ёшдан ошган шахсларга нисбатан Ў.ж. қўлланилиши ман этилган. «Ўзбекистон Республикасида ўлим жазосини бекор қилиш тўғрисида» Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони (2005 йил 1 авг.)га кўра, 2008 йилнинг 1 янв.идан Ў.ж. ўрнига умрбод ёки узоқ муддатга озодликдан маҳрум этиш жазоси жорий қилиниши назарда тутилган. Ушбу фармон инсоннинг яшаш ҳуқуқини эълон қилувчи ва мустаҳкамловчи халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принциплари ва нормаларига мосдир.
Ў.ж. ҳозирда 58 мамлакатда бекор қилинган, 31 давлат қонунида кўзда тутилган бўлсада, кейинги 15 йил давомида уларнинг аксариятида ҳеч ким бу жазога ҳукм қилинмаган. Ў.ж. 77 мамлакатда, шу жумладан, Хитой, Эрон, Саудия Арабистони, Япония ва АҚШнинг 38 штатида қўлланмоқда. Покистон, Конго, Нигерия ва Яманда вояга етмаганлар ҳам Ў.ж.га ҳукм этилиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.