Olimpiada öyinlari

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 123–124-b. — ziyouz.com

Olimpiada öyinlari - 1) Yunonistonda umumyunon bayrami va musobaqalari (2 ğildirakli aravada tez yuriş, beşkuraş, muştlaşiş musobaqalari, san'at konkursi). Mil. av. 776 y.dan boşlab milodiy 394 y.gaça har 4 yilda Olimpiya ş.da xudo Zevs şarafiga ötkazilgan. Ana şu 4 yillik davr Olimpiada deb atalgan. Öyinlar 5 kun davom etgan; 2) Yunonistonning O.ö.ni eslatuvçi jahon sport musobakalari. 1896 y. (Olimpiadaning 1-yili) dan boşlab ötkaziladi. O.ö.ni ötkaziş tartibi, qoidalari Olimpiya xartiyasida belgilab berilgan. Bu xartiyani zamonaviy olimpiya harakati asosçisi, fransiyalik jamoat arbobi Pyer de Kuberten (1863—1937) işlab çiqqan. 1894 y. Parijda Xalqaro sport kongressi xartiyani tasdiklagan (yangi tahriri 1999 y. qabul qilingan). Öyinlar Xalqaro Olimpiada sömitasi (XOQ) tomonidan taşkil qilinadi. Öyinlarda musobaqalar sportning faqat olimpiya turlari böyiça ötkaziladi. Olimpiya sport turi xartiyaga binoan aniqlanib, u eng keng tarqalgan (yozgi öyinlarning erkaklar uçun sport turi 4 qit'aning kamida 75 davlatida va ayollar uçun esa, 3 qit'aning kamida 40 davlatida tarqalgan) bölişi kerak. Dasturga yengil atletika, gimnastika, suziş, oğir atletika, kuraş, boks, qiliçbozlik, eşkak eşiş, velosiped sporti, futbol, basketbol musobakalari, albatta, kiritiladi. 1968 y.dan O.ö. taşkiliy qömitasi XOQ tomonidan tasdiklangan madaniy dastur tadbirlarini ötkazib keladi. Bu tadbirlar san'at vositasida olimpiadaning xalklar örtasida tinçlik va totuvlik ideallarini tarğib qilişga qaratilgandir. 1924 y.dan O.ö.ning qişki qismi mustaqil musobaqalar sifatida ötkaziladi (q. Qişki olimpiada).

Olimpiada şiori «Tezroq, balandroq, kuçliroq» (lot. «Citius, altius, Sortius») 1920 y.dan olimpiada emblemasiga kiradi. Olimpiada emblemasi — kök, qora, qizil (yuqori qator), sariq va yaşil (pastki qator) rangdagi bir-biriga çatişgan 5 halqa — olimpiada harakatiga birlaşgan 5 ta qit'a ramzi. Har bir olimpiada, şuningdek, öz emblemasiga ega: olimpiadaning 5 halqasi (halqalar) va öyinlar taşkilotçisi bölgan şahar ramzi, öyinlar ötkazilayotgan yil, joy va h.k. Olimpiada bayroği — Olimpiada timsoli (5 halqa) tuşirilgan oq mato barça O.ö.da kötariladi. O.ö.ning an'anaviy atributa Olimpiada maş'alasidir. U Alfey daryosi vodiysidagi Kronos toğ yon bağrida quyoş nurlaridan yondirilib, öyinlarning tantanali oçilişiga estafeta b-n olib kelinadi va olimpiada stadionidagi maxsus mehrobda öyinlar yopilgunça (16 kun) yonib turadi.

Olimpiada emblemasi.

Jahon O.ö. (tartib soni va ötkazilgan yili); I — 1896 (Afina), II — 1900 (Parij); III — 1904 (Sent-Luis, AQŞ), IV - 1908 (London), V - 1912 (Stokgolm), VII — 1920 (Antverpen), VIII - 1924 (Parij), IX - 1928 (Amsterdam), X — 1932 (Los-Anjeles, AQŞ), XI - 1936 (Berlin), XIV - Olimpiada medali. 1896, Afina. 1948 (London), XV — 1952 (Xelsinki), XVI — 1956 (Melburn, Avstraliya), XVII - 1960 (Rim), XVIII - 1964 (Tokio), XIX - 1968 (Mexiko), XX -1972 (Myunxen, GFR), XXI – 1976 (Monreal, Kanada), XXII - 1980 (Moskva), XXIII — 1984 (Los-Anjeles, AQŞ), XXIV - 1988 (Seul), XXV -1992 (Barselona), XXVI - 1996 (Atlanta, AKD1), XXVII - 2000 (Sidney). 1- va 2-jahon uruşlari tufayli VI (1916), XII (1940), XIII (1944) O.ö. ötkazilmagan.

Özbekiston sportçilari O.ö.da 1952 y.dan buyen (1992 y.gaça sobiq Ittifoq va MDH sportçilari jamoasi tarkibida, 1996 va 2000 ylarda mu-staqil davlat vakillari sifatida) qatnaşib keladi. Olimpiada harakatini rivojlantirişdagi alohida xizmatlari uçun Özbekiston Respublika-si Prezidenti I. A. Karimov XOQ tomonidan Olimpiada oltin ordeni b-n takdirlangan (1996).

Q.: Qişki Olimpiada

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОЛИМПИАДА ЎЙИНЛАРИ - 1) Юнонистонда умумюнон байрами ва мусобақалари (2 ғилдиракли аравада тез юриш, бешкураш, муштлашиш мусобақалари, санъат конкурси). Мил. ав. 776 й.дан бошлаб милодий 394 й.гача ҳар 4 йилда Олимпия ш.да худо Зевс шарафига ўтказилган. Ана шу 4 йиллик давр Олимпиада деб аталган. Ўйинлар 5 кун давом этган; 2) Юнонистоннинг О.ў.ни эслатувчи жаҳон спорт мусобакалари. 1896 й. (Олимпиаданинг 1-йили) дан бошлаб ўтказилади. О.ў.ни ўтказиш тартиби, қоидалари Олимпия хартиясида белгилаб берилган. Бу хартияни замонавий олимпия ҳаракати асосчиси, франциялик жамоат арбоби Пьер де Кубертен (1863—1937) ишлаб чиққан. 1894 й. Парижда Халқаро спорт конгресси хартияни тасдиклаган (янги таҳрири 1999 й. қабул қилинган). Ўйинлар Халқаро Олимпиада цўмитаси (ХОҚ) томонидан ташкил қилинади. Ўйинларда мусобақалар спортнинг фақат олимпия турлари бўйича ўтказилади. Олимпия спорт тури хартияга биноан аниқланиб, у энг кенг тарқалган (ёзги ўйинларнинг эркаклар учун спорт тури 4 қитъанинг камида 75 давлатида ва аёллар учун эса, 3 қитъанинг камида 40 давлатида тарқалган) бўлиши керак. Дастурга енгил атлетика, гимнастика, сузиш, оғир атлетика, кураш, бокс, қиличбозлик, эшкак эшиш, велосипед спорти, футбол, баскетбол мусобакалари, албатта, киритилади. 1968 й.дан О.ў. ташкилий қўмитаси ХОҚ томонидан тасдикланган маданий дастур тадбирларини ўтказиб келади. Бу тадбирлар санъат воситасида олимпиаданинг халклар ўртасида тинчлик ва тотувлик идеалларини тарғиб қилишга қаратилгандир. 1924 й.дан О.ў.нинг қишки қисми мустақил мусобақалар сифатида ўтказилади (қ. Қишки олимпиада).

Олимпиада шиори «Тезроқ, баландроқ, кучлироқ» (лот. «Citius, altius, Sortius») 1920 й.дан олимпиада эмблемасига киради. Олимпиада эмблемаси — кўк, қора, қизил (юқори қатор), сариқ ва яшил (пастки қатор) рангдаги бир-бирига чатишган 5 ҳалқа — олимпиада ҳаракатига бирлашган 5 та қитъа рамзи. Ҳар бир олимпиада, шунингдек, ўз эмблемасига эга: олимпиаданинг 5 ҳалқаси (ҳалқалар) ва ўйинлар ташкилотчиси бўлган шаҳар рамзи, ўйинлар ўтказилаётган йил, жой ва ҳ.к. Олимпиада байроғи — Олимпиада тимсоли (5 ҳалқа) туширилган оқ мато барча О.ў.да кўтарилади. О.ў.нинг анъанавий атрибута Олимпиада машъаласидир. У Алфей дарёси водийсидаги Кронос тоғ ён бағрида қуёш нурларидан ёндирилиб, ўйинларнинг тантанали очилишига эстафета б-н олиб келинади ва олимпиада стадионидаги махсус меҳробда ўйинлар ёпилгунча (16 кун) ёниб туради.

Олимпиада эмблемаси.

Жаҳон О.ў. (тартиб сони ва ўтказилган йили); I — 1896 (Афина), II — 1900 (Париж); III — 1904 (Сент-Луис, АҚШ), IV - 1908 (Лондон), V - 1912 (Стокгольм), VII — 1920 (Антверпен), VIII - 1924 (Париж), IX - 1928 (Амстердам), X — 1932 (Лос-Анжелес, АҚШ), XI - 1936 (Берлин), XIV - Олимпиада медали. 1896, Афина. 1948 (Лондон), XV — 1952 (Хельсинки), XVI — 1956 (Мельбурн, Австралия), XVII - 1960 (Рим), XVIII - 1964 (Токио), XIX - 1968 (Мехико), XX -1972 (Мюнхен, ГФР), XXI – 1976 (Монреаль, Канада), XXII - 1980 (Москва), XXIII — 1984 (Лос-Анжелес, АҚШ), XXIV - 1988 (Сеул), XXV -1992 (Барселона), XXVI - 1996 (Атланта, АКД1), XXVII - 2000 (Сидней). 1- ва 2-жаҳон урушлари туфайли VI (1916), XII (1940), XIII (1944) О.ў. ўтказилмаган.

Ўзбекистон спортчилари О.ў.да 1952 й.дан буен (1992 й.гача собиқ Иттифоқ ва МДҲ спортчилари жамоаси таркибида, 1996 ва 2000 йларда му-стақил давлат вакиллари сифатида) қатнашиб келади. Олимпиада ҳаракатини ривожлантиришдаги алоҳида хизматлари учун Ўзбекистон Республика-си Президенти И. А. Каримов ХОҚ томонидан Олимпиада олтин ордени б-н такдирланган (1996).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.