Oliy qisqiçbaqasimonlar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 120–121-b. — ziyouz.com
Oliy qisqiçbaqasimonlar O L I Y QISQIÇBAQASIMONLAR (Malacostraca) — qisqiçbaqasimonlar kenja sinfi. Boş, kökrak va qorin böğimlarining soni doimiy, qorin oyoqlari rivojlangan. Boş va kökrak böğimlari qöşilib, boşkökrakni hosil qiladi. Boşida bir juft fasetkali közlari, uzun va kalta möylovlari, 3 juft (bir juft yuqori va 2 juft pastki) jağlari böladi. Qorin böğimlari ba'zan özaro yoki telson (dum plastinkasi) b-n qöşilib ketadi. Nafas oliş va qon aylaniş sistemasi yaxşi rivojlangan. Oşqozoni çaynovçi va filtrlovçi bölimlardan iborat; hazm bezi murakkab tuzilgan. Özgarişsiz yoki metamorfoz orqali rivojlanadi. «O.q.» nomi bu hayvonlar uçun unça mos kelmaydi. Çunki ularning murakkab tuziliş belgilari b-n bir qatorda tuban belgilari (mas, ikki şoxli qorin oyoklari) ham böladi. 13 taga yaqin turkumga bölinadi. 19,5 ming turi ma'lum. Juda keng tarqalgan; asosan, dengiz bentosida yaşovçi va pela-gik hayvonlar. Çuçuk suvlarda daryo kisqiçbakalari, suv xötiklari, yonlab suzarlar tarqalgan. Ayrim turlari (zah-kaşlar) parazit va kuruklikda yaşaydi. Oziq-ovqat sifatida sanoat miqyosida ovlanadi (krevetkalar, langustlar, omarlar, Kamçatka krabi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
О Л И Й ҚИСҚИЧБАҚАСИМОНЛАР (Malacostraca) — қисқичбақасимонлар кенжа синфи. Бош, кўкрак ва қорин бўғимларининг сони доимий, қорин оёқлари ривожланган. Бош ва кўкрак бўғимлари қўшилиб, бошкўкракни ҳосил қилади. Бошида бир жуфт фасеткали кўзлари, узун ва калта мўйловлари, 3 жуфт (бир жуфт юқори ва 2 жуфт пастки) жағлари бўлади. Қорин бўғимлари баъзан ўзаро ёки тельсон (дум пластинкаси) б-н қўшилиб кетади. Нафас олиш ва қон айланиш системаси яхши ривожланган. Ошқозони чайновчи ва фильтрловчи бўлимлардан иборат; ҳазм бези мураккаб тузилган. Ўзгаришсиз ёки метаморфоз орқали ривожланади. «О.қ.» номи бу ҳайвонлар учун унча мос келмайди. Чунки уларнинг мураккаб тузилиш белгилари б-н бир қаторда тубан белгилари (мас, икки шохли қорин оёклари) ҳам бўлади. 13 тага яқин туркумга бўлинади. 19,5 минг тури маълум. Жуда кенг тарқалган; асосан, денгиз бентосида яшовчи ва пела-гик ҳайвонлар. Чучук сувларда дарё кисқичбакалари, сув хўтиклари, ёнлаб сузарлар тарқалган. Айрим турлари (заҳ-кашлар) паразит ва курукликда яшайди. Озиқ-овқат сифатида саноат миқёсида овланади (креветкалар, лангустлар, омарлар, Камчатка краби).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.