Olmaota
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 132-b. — ziyouz.com
Olmaota (qozoqça — Almati; 1921 y.gaça Verniy) — Qozoğistondagi şahar. Olmaota viloyati markazi. 1929— 1998 y.larda mamlakat poytaxti. T.y. va avtomobil yöllari tuguni, 2 aeroport bor. Orqa Ili Olatovi tizmasining şim. yon bağri etaklarida, 650— 950 m balandlikda. Yanv.ning örtaça t-rasi —8°, iyulniki 22,9°. Aholisi 1129,4 ming kişi (1999). 6 tumandan iborat. Şahar dastavval 1854 y.da Zailiyskoye harbiy istehkomi sifatida qozoqlar joylaşgan Olmaota qal'asi yonida qurildi. Keyinçalik bu istehkom Verniy deb ataldi. 1867 y.da Turkiston general-gubernatorligi tarkibida yangi taşkil etilgan Yettisuv viloyatining markaziga aylandi. U davrda sanoat korxonalari bölmagan, aholining köpçiligi dehqonçilik b-n şuğullangan.
Şaharda maşinasozlik va metallsozlik sanoati («Porşen», stanoksozlik, mexanika-tajriba, past voltli apparatura i.ç.) korxonalari yetakçilik qiladi. O.da Qozoğiston yengil sanoat korxonalari mahsulotining 28% işlab çiqariladi. Töqimaçilik va möyna, ip-gazlama k-tlari, ip-yigiruv, trikotaj, poyabzal, tikuvçilik f-kalari faoliyat körsatadi. Oziq-ovqat sanoati (göşt-konserva, un-yorma, makaron f-kasi, sut, şampan vinosi, meva-konserva, qandolatpazlik, çoy qadoqlaş, likyor-araq, vino, pivo, açitqi z-dlari) korxonalari mahalliy xom aşyo asosida işlaydi. Elektrotexnika z-di ham faoliyat körsatadi. Quriliş materiallari, yoğoçsozlik, temir-beton konstruksiyalari va quriliş detallari z-dlari bor. O.ning yoqilği-energetika bazasi Qarağanda havzasining kömiri, kumir va mazut b-n işlaydigan issiqlik elektr st-yalari, Katta Olmasoy daryosidagi GES kaskadlari, Ili daryosidagi Qopçiğay GESdir. O.da tijorat banklari, qöşma va kiçik korxonalar faoliyat körsatmokda. Qozoğiston FA, 16 oliy öquv yurti, 13 muzey, respublika kutubxonasi. teatrlar, telemarkaz, şahar maşaqqatga sazovor binolar: Abak nomplagi qozoq opera va balet teatri (1941), Hukumat uyi (1957), Respublika saroyi (1970), «Qozoğiston» mehmonxonasi (1977). O.ning turar joy mavzelari bir neça marta zilziladan qattiq şikastlangan. Oxirgi zilzilalar 1911 va 1921 y.larda sodir böldi. Şuningdek, sel ham vaqt-vaqti b-n ança ziyon yetkazib turadi. Şu bois selga qarşi inşootlar qurilgan. O. — yirik turistik va sport markazi. Şahardan jan.da Orqa Ili Olatovi turistik zonasi hamda kurortlar bor. O. yaqinida «Medeo» qişki sport majmui işlab turibdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОЛМАОТА (қозоқча — Алматы; 1921 й.гача Верний) — Қозоғистондаги шаҳар. Олмаота вилояти маркази. 1929— 1998 й.ларда мамлакат пойтахти. Т.й. ва автомобиль йўллари тугуни, 2 аэропорт бор. Орқа Или Олатови тизмасининг шим. ён бағри этакларида, 650— 950 м баландликда. Янв.нинг ўртача т-раси —8°, июлники 22,9°. Аҳолиси 1129,4 минг киши (1999). 6 тумандан иборат. Шаҳар даставвал 1854 й.да Заилийское ҳарбий истеҳкоми сифатида қозоқлар жойлашган Олмаота қалъаси ёнида қурилди. Кейинчалик бу истеҳком Верний деб аталди. 1867 й.да Туркистон генерал-губернаторлиги таркибида янги ташкил этилган Еттисув вилоятининг марказига айланди. У даврда саноат корхоналари бўлмаган, аҳолининг кўпчилиги деҳқончилик б-н шуғулланган.
Шаҳарда машинасозлик ва металлсозлик саноати («Поршень», станоксозлик, механика-тажриба, паст вольтли аппаратура и.ч.) корхоналари етакчилик қилади. О.да Қозоғистон енгил саноат корхоналари маҳсулотининг 28% ишлаб чиқарилади. Тўқимачилик ва мўйна, ип-газлама к-тлари, ип-йигирув, трикотаж, пойабзал, тикувчилик ф-калари фаолият кўрсатади. Озиқ-овқат саноати (гўшт-консерва, ун-ёрма, макарон ф-каси, сут, шампан виноси, мева-консерва, қандолатпазлик, чой қадоқлаш, ликёр-арақ, вино, пиво, ачитқи з-длари) корхоналари маҳаллий хом ашё асосида ишлайди. Электротехника з-ди ҳам фаолият кўрсатади. Қурилиш материаллари, ёғочсозлик, темир-бетон конструкциялари ва қурилиш деталлари з-длари бор. О.нинг ёқилғи-энергетика базаси Қарағанда ҳавзасининг кўмири, кумир ва мазут б-н ишлайдиган иссиқлик электр ст-ялари, Катта Олмасой дарёсидаги ГЭС каскадлари, Или дарёсидаги Қопчиғай ГЭСдир. О.да тижорат банклари, қўшма ва кичик корхоналар фаолият кўрсатмокда. Қозоғистон ФА, 16 олий ўқув юрти, 13 музей, республика кутубхонаси. театрлар, телемарказ, шаҳap машаққатга сазовор бинолар: Абак номплаги қозоқ опера ва балет театри (1941), Ҳукумат уйи (1957), Республика саройи (1970), «Қозоғистон» меҳмонхонаси (1977). О.нинг турар жой мавзелари бир неча марта зилзиладан қаттиқ шикастланган. Охирги зилзилалар 1911 ва 1921 й.ларда содир бўлди. Шунингдек, сел ҳам вақт-вақти б-н анча зиён етказиб туради. Шу боис селга қарши иншоотлар қурилган. О. — йирик туристик ва спорт маркази. Шаҳардан жан.да Орқа Или Олатови туристик зонаси ҳамда курортлар бор. О. яқинида «Медео» қишки спорт мажмуи ишлаб турибди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.