Olmek madaniyati
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 164–165-b. — ziyouz.com
Olmek madaniyati — Meksikaning Verakrus va Tavasko ştatlari hududida qadimda yaşagan noma'lum indeys xalqi madaniyati. O.m. mil. av. 8—4-a.larda ravnaq topgan. O.m. nomi bu hududda keyinçalik, mil. 11 — 14-a. larda yaşagan kiçik qabilalar guruhi (olmeklar) nomi b-n şartli atalgan. O.m. iqtisodiyoti dehqonçilik va baliqçilikka asoslangan. O.m.ni yaratgan xalq Amerikada ilk bor sinfiy taraqqiyot yöliga ötgan xalklardan biri bölgan. Uning mil. av. 8—2-a.lardagi madaniyati va san'ati Markaziy Amerikaning qöşni indeys xalqlari (mayya va b.) madaniyatiga katta ta'sir körsatgan. Olmek haykaltaroşligining ajoyib obidalari, jumladan, ulkan inson kallalari, köplab haykallar O.m. aholisining boş ma'budi — yaguarni ifodalaydi. Turli diniy in-şootlar: ehromlar, supalar va b. qoldiqlari saklangan. Mil. 3-a.da noma'lum sabablarga köra olmeklar ğoyib bölişgan; ehtimol, bu yirik etnik köçişlar b-n boğliq bölişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОЛЬМЕК МАДАНИЯТИ — Мексиканинг Веракрус ва Таваско штатлари ҳудудида қадимда яшаган номаълум индейс халқи маданияти. О.м. мил. ав. 8—4-а.ларда равнақ топган. О.м. номи бу ҳудудда кейинчалик, мил. 11 — 14-а. ларда яшаган кичик қабилалар гуруҳи (ольмеклар) номи б-н шартли аталган. О.м. иқтисодиёти деҳқончилик ва балиқчиликка асосланган. О.м.ни яратган халқ Америкада илк бор синфий тараққиёт йўлига ўтган халклардан бири бўлган. Унинг мил. ав. 8—2-а.лардаги маданияти ва санъати Марказий Американинг қўшни индейс халқлари (майя ва б.) маданиятига катта таъсир кўрсатган. Ольмек ҳайкалтарошлигининг ажойиб обидалари, жумладан, улкан инсон каллалари, кўплаб ҳайкаллар О.м. аҳолисининг бош маъбуди — ягуарни ифодалайди. Турли диний ин-шоотлар: эҳромлар, супалар ва б. қолдиқлари сакланган. Мил. 3-а.да номаълум сабабларга кўра ольмеклар ғойиб бўлишган; эҳтимол, бу йирик этник кўчишлар б-н боғлиқ бўлиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.