«Oltin baliq»
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 144-b. — ziyouz.com
«Oltin baliq» — özbek xalq ertaklaridan. Ertakdagi sexrli baliq ibtidoiy inson tuşunçasi b-n boğliq bölib, totemistik dunyoqaraşlar asosida yuzaga kelgan. Qad. odamlar baliqni xam muqaddas bilib, unga siğingan. Şu bois baliq ertak qahramoniga aylangan. «Kalandar b-n Samandar», «Sohibjon b-n Ahmadjon», «Suhrob b-n Muzrob», «Sehrli baliq» ertaklari «O.b.»ning variantlaridir. Oltin baliq mazkur ertaklarda boş qaxramonga yöldoş va kömakdoş bulib, syujet çizigida mavjud epizodlar harakatini ta'minlay-di, yeçimda hal qiluvçi vazifani ba-jaradi. U «O.b.» ertagi va uning vari-antlarida baliqçining öğli tomonidan tutiladi va qöyib yuboriladi.
Oltin baliq b-n boğliq bölgan ertaklar Şarkda va, umuman, jahon xalqlari oğzaki ijodida keng tarqalgan va şuhrat topgan. Barça ertaklarda ham sirli baliq ğalaba, döstlik, muvaffaqiyat timsoli sifatida aks etadi. Oltin baliq haqidagi ertaklarning yozma adabiyotga xam ta'siri kuçli. Mas, A.S.Puşkinning «Balikçi va baliq haqidagi ertak» asari ana şu xil ertaklar asosida yaratilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ОЛТИН БАЛИҚ» — ўзбек халқ эртакларидан. Эртакдаги сехрли балиқ ибтидоий инсон тушунчаси б-н боғлиқ бўлиб, тотемистик дунёқарашлар асосида юзага келган. Қад. одамлар балиқни хам муқаддас билиб, унга сиғинган. Шу боис балиқ эртак қаҳрамонига айланган. «Каландар б-н Самандар», «Соҳибжон б-н Аҳмаджон», «Суҳроб б-н Музроб», «Сеҳрли балиқ» эртаклари «О.б.»нинг вариантларидир. Олтин балиқ мазкур эртакларда бош қахрамонга йўлдош ва кўмакдош булиб, сюжет чизигида мавжуд эпизодлар ҳаракатини таъминлай-ди, ечимда ҳал қилувчи вазифани ба-жаради. У «О.б.» эртаги ва унинг вари-антларида балиқчининг ўғли томонидан тутилади ва қўйиб юборилади.
Олтин балиқ б-н боғлиқ бўлган эртаклар Шаркда ва, умуман, жаҳон халқлари оғзаки ижодида кенг тарқалган ва шуҳрат топган. Барча эртакларда ҳам сирли балиқ ғалаба, дўстлик, муваффақият тимсоли сифатида акс этади. Олтин балиқ ҳақидаги эртакларнинг ёзма адабиётга хам таъсири кучли. Мас, А.С.Пушкиннинг «Баликчи ва балиқ ҳақидаги эртак» асари ана шу хил эртаклар асосида яратилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.