Oltin beşik
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 144-b. — ziyouz.com
Oltin beşik - Qöqon xonligini idora etgan ming sulolasining kelib çiqişi haqidagi rivoyat. Unga köra, 1512 y. Bobur Samarkanddan Farğona orqali Hindistonga qoçadi, yölda Boburning xotinlaridan biri uğil tuğadi. Qoçoklar gödakni qarov-siz taşlab ketişga majbur bölişgan. Uni qimmatbaho ziynat buyumlari qöyilgan beşikka yotqizib, sodiq xizmatkorlardan biriga qoldiradilar. U Boburga gödakning taqdiri haqida xabar berişi kerak bulgan. Bu vaqtda mazkur joyda özbeklarning qirq, qip-çoq, qirğiz va ming uruğlarining ovullari bor edi. Uşbu uruğ vakillari bolani topib olib, unga «O.B.» deb nom qöyganlar. Bola ming uruği ovuliga joylaştirilgan. O.B. voyaga yetganda xalq unga har bir uruğdan (qirq, qipçoq, qirğiz va ming) bittadan qizga uylanişga imkon beradi. Ming uruğidan bölgan katta xotin unga yol-ğiz öğil tuğib beradi. Unga Tangriyor deb nom qöyadilar, boşqaça qilib Xudoyor yoki Eloq Sulton deb atay boşlaydilar. Bobur asarlarida O.B. haqida heç narsa demagan, uning zamondoşlari ham uni tilga olmaydilar. Şuning uçun bu rivoyatni Qöqon xonlari öz şa-jaralarini Bobur b-n boğlaş va öz hokimiyatlarini barqaror etiş maqsadida töqişgan deb hisoblaş mumkin.
Rivoyatlarga köra, O.B. 1545 y. vafot etgan. Uning öğli Tangriyor keyinçalik Farğonaning hukmdori böladi, lekin xon emas, balki biy deb ataladi. Bu nom uning avlodlaridan to Olimxongaça berilgan.
Ad.h Bobobekov H.N., Qöqon tarixi, T., 1976.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОЛТИН БЕШИК - Қўқон хонлигини идора этган минг сулоласининг келиб чиқиши ҳақидаги ривоят. Унга кўра, 1512 й. Бобур Самарканддан Фарғона орқали Ҳиндистонга қочади, йўлда Бобурнинг хотинларидан бири уғил туғади. Қочоклар гўдакни қаров-сиз ташлаб кетишга мажбур бўлишган. Уни қимматбаҳо зийнат буюмлари қўйилган бешикка ётқизиб, содиқ хизматкорлардан бирига қолдирадилар. У Бобурга гўдакнинг тақдири ҳақида хабар бериши керак булган. Бу вақтда мазкур жойда ўзбекларнинг қирқ, қип-чоқ, қирғиз ва минг уруғларининг овуллари бор эди. Ушбу уруғ вакиллари болани топиб олиб, унга «О.Б.» деб ном қўйганлар. Бола минг уруғи овулига жойлаштирилган. О.Б. вояга етганда халқ унга ҳар бир уруғдан (қирқ, қипчоқ, қирғиз ва минг) биттадан қизга уйланишга имкон беради. Минг уруғидан бўлган катта хотин унга ёл-ғиз ўғил туғиб беради. Унга Тангриёр деб ном қўядилар, бошқача қилиб Худоёр ёки Элоқ Султон деб атай бошлайдилар. Бобур асарларида О.Б. ҳақида ҳеч нарса демаган, унинг замондошлари ҳам уни тилга олмайдилар. Шунинг учун бу ривоятни Қўқон хонлари ўз ша-жараларини Бобур б-н боғлаш ва ўз ҳокимиятларини барқарор этиш мақсадида тўқишган деб ҳисоблаш мумкин.
Ривоятларга кўра, О.Б. 1545 й. вафот этган. Унинг ўғли Тангриёр кейинчалик Фарғонанинг ҳукмдори бўлади, лекин хон эмас, балки бий деб аталади. Бу ном унинг авлодларидан то Олимхонгача берилган.
Ад.ҳ Бобобеков Ҳ.Н., Қўқон тарихи, Т., 1976.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.