«Oltin yoruq»
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 145–146-b. — ziyouz.com
«Oltin yoruq» — buddaviylikka e'ti-qod qilgan turkiy kavmlar orasida maşhur bölgan qad. yozma yodgorlik. Asl nomi «Suvarnaprabxasa» bölib, sanskrit tilidan kad. xitoy tiliga tarjima kilingan. 10-a.da Beşbaliq ş.da Sengi Seli Tudung uni xitoy tilidan qad. turkiy tilga «O. yo.» nomi b-n tarjima kilgan va eski uyğur-turk yozuvida köçirgan.
Önta afsonani öz içiga olgan «O.yo.» 675 sahifadan iborat. Barça afsonalarda ham buddaviylikning asosiy ta'limoti («najot topiş» ta'limoti) birinçi örinda turadi. Mazmuni turliça bölgan afsonalarning hammasini birlaştirib, yaxlit asar holiga keltirilişining boş omili ham ana şu ta'limotdir. Unda aks etgan «tört oliy haqiqat» bosqiçi ham Örta Osiyo xalqlarining falsafiy qaraşlariga mos keladi.
«O.yo.»ning hoz. turkiyşunoslar köp foydalanadigan nusxasi 18-a. da köçirilgan. Bu qölyozma Sankt-Peterburgdagi Osiyo muzeyida sakdanadi.
«O.yo.»ni 1910 y. Şarqiy Turkistonning Xansu viloyatidagi Vunşigu qişloğidan SE.Maloye topgan. Uning faksimile nusxasi V.V.Radlov va SE. Malov tomonidan naşr etilgan (1913— 17). Nemis olimi V.Myuller esa asarning 1920 saxifasini xitoyça asl nusxasi b-n qiyoslagan holda çop ettirgan (1913). V.V.Radlov «O.yo.»ning bir kismini nemis tilida naşr qilgan (1930). Turk olimi Raşid Rahmatiy Arat «O.yo.»ni transliteratsiya qilib, usmonli turk tiliga tarjima qilişni boşlagan, lekin iş nihoyasiga yet-magan. Yana bir turk olimi Çeval qoya yuqorida eslatilgan faksimile naşr asosida «O.yo.»ni töliq transliteratsiya qilib çop ettirdi (Anqara, 1994).
Nasimxon Raxmonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ОЛТИН ЁРУҚ» — буддавийликка эъти-қод қилган туркий кавмлар орасида машҳур бўлган қад. ёзма ёдгорлик. Асл номи «Суварнапрабхаса» бўлиб, санскрит тилидан кад. хитой тилига таржима килинган. 10-а.да Бешбалиқ ш.да Сенги Сели Тудунг уни хитой тилидан қад. туркий тилга «О. ё.» номи б-н таржима килган ва эски уйғур-турк ёзувида кўчирган.
Ўнта афсонани ўз ичига олган «О.ё.» 675 саҳифадан иборат. Барча афсоналарда ҳам буддавийликнинг асосий таълимоти («нажот топиш» таълимоти) биринчи ўринда туради. Мазмуни турлича бўлган афсоналарнинг ҳаммасини бирлаштириб, яхлит асар ҳолига келтирилишининг бош омили ҳам ана шу таълимотдир. Унда акс этган «тўрт олий ҳақиқат» босқичи ҳам Ўрта Осиё халқларининг фалсафий қарашларига мос келади.
«О.ё.»нинг ҳоз. туркийшунослар кўп фойдаланадиган нусхаси 18-а. да кўчирилган. Бу қўлёзма Санкт-Петербургдаги Осиё музейида сакданади.
«О.ё.»ни 1910 й. Шарқий Туркистоннинг Хансу вилоятидаги Вуншигу қишлоғидан СЕ.Малое топган. Унинг факсимиле нусхаси В.В.Радлов ва СЕ. Малов томонидан нашр этилган (1913— 17). Немис олими В.Мюллер эса асарнинг 1920 сахифасини хитойча асл нусхаси б-н қиёслаган ҳолда чоп эттирган (1913). В.В.Радлов «О.ё.»нинг бир кисмини немис тилида нашр қилган (1930). Турк олими Рашид Раҳматий Арат «О.ё.»ни транслитерация қилиб, усмонли турк тилига таржима қилишни бошлаган, лекин иш ниҳоясига ет-маган. Яна бир турк олими Чевал қоя юқорида эслатилган факсимиле нашр асосида «О.ё.»ни тўлиқ транслитерация қилиб чоп эттирди (Анқара, 1994).
Насимхон Рахмонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.