Oltingugurt rudalari
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 152-b. — ziyouz.com
Oltingugurt rudalari - tarkibidagi sof oltingugurt konsentratsiyasi texnik va iqtisodiy jihatdan ajratib oliş foydali bölgan tabiiy mineral hosilalar. O.r. uni öz içiga olgan toğ jinslariga qarab ajratiladi. O.r.ni taşkil qiluvçi asosiy mi-nerallar: sof oltingugurt, kalsit, dolomit, gips, angidrit, selestin, kvars, xalsedon, opal, gilli minerallar, pirit, alunit. Tarkibida oltingugurt 25%dan ortiqbölsa boy, 10— 25% — örtaça, 5—10% — kambağal ruda hisoblanadi. Birga uçraydigan foydali komponentlari (oltingugurtdan taşqari) — ohaktoşlar (flotatsiya çiqindilari tuproqni ohaklaş uçun işlatiladi), selestin, pirit, alunit; zararlisi — organik moddalar (bitumlar), As, Se.
O.r.ning uyumlari qatlamsimon, linzasimon, uyasimon böladi; qalinligi bir neça ön sm dan bir neça ön m gaça. O.r. konlarining asosiy genetik va sanoat tipi — çökindi qatlamlarning infiltratsion-metasomatik sulfatlari va tuz gumbazlarining keproklari. O.r.dan taşqari, oltingugurt va uning birikmalari kolçedan, mis rudalari çiqindilari va b. sulfidli rudalardan, yonuvçi tabiiy gaz tarkibidagi vodorod sulfid, bitumli qumtoş, oltingugurtli neft va b.dan ham olinadi. Bularning barçasi tarkibida oltingugurt bölgan xom aşyo hisoblanadi.
Rudalardan oltingugurt kon texnologiyasi (dunyo böyiça olinayotgan oltingugurtning 10—20%) va geotexnologiya (90—80%) yöli b-n ajratib olinadi. O.r. konlarining aksari qismi Iroq, AQŞ, Çili, Meksika, Polşa, Ukraina, RF, Turkmanis-tonda joylaşgan.
Ad.: Geologiya mestorojdeniy samorodnoy seri, M., 1969; Vulkaniçeskiye serniye mestorojdeniya i nekotoriye problemi gidrotermalnogo rudoobrazovaniya, M., 1971.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОЛТИНГУГУРТ РУДАЛАРИ - таркибидаги соф олтингугурт концентрацияси техник ва иқтисодий жиҳатдан ажратиб олиш фойдали бўлган табиий минерал ҳосилалар. О.р. уни ўз ичига олган тоғ жинсларига қараб ажратилади. О.р.ни ташкил қилувчи асосий ми-нераллар: соф олтингугурт, кальцит, доломит, гипс, ангидрит, целестин, кварц, халцедон, опал, гилли минераллар, пирит, алунит. Таркибида олтингугурт 25%дан ортиқбўлса бой, 10— 25% — ўртача, 5—10% — камбағал руда ҳисобланади. Бирга учрайдиган фойдали компонентлари (олтингугуртдан ташқари) — оҳактошлар (флотация чиқиндилари тупроқни оҳаклаш учун ишлатилади), целестин, пирит, алунит; зарарлиси — органик моддалар (битумлар), As, Se.
О.р.нинг уюмлари қатламсимон, линзасимон, уясимон бўлади; қалинлиги бир неча ўн см дан бир неча ўн м гача. О.р. конларининг асосий генетик ва саноат типи — чўкинди қатламларнинг инфильтрацион-метасоматик сульфатлари ва туз гумбазларининг кепроклари. О.р.дан ташқари, олтингугурт ва унинг бирикмалари колчедан, мис рудалари чиқиндилари ва б. сульфидли рудалардан, ёнувчи табиий газ таркибидаги водород сульфид, битумли қумтош, олтингугуртли нефть ва б.дан ҳам олинади. Буларнинг барчаси таркибида олтингугурт бўлган хом ашё ҳисобланади.
Рудалардан олтингугурт кон технологияси (дунё бўйича олинаётган олтингугуртнинг 10—20%) ва геотехнология (90—80%) йўли б-н ажратиб олинади. О.р. конларининг аксари қисми Ироқ, АҚШ, Чили, Мексика, Польша, Украина, РФ, Туркманис-тонда жойлашган.
Ад.: Геология месторождений самородной серы, М., 1969; Вулканические серные месторождения и некоторые проблемы гидротермального рудообразования, М., 1971.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.