Oltintoş

Oltintoş OLTINTOŞ, Oltuntoş al-hojib (asl ismi Abu Sa'id) (? — 1032) — turk ğulomlaridan, keyinçalik ğaznaviylaraan Ca-buktegin va uning 2 vorisining laşkarboşisi. Sabuktegin davridayoq u xukmdor gvardiyasidagi eng yuqori martaba — «uluğ qojib» unvoniga ega bölgan; Mahmud Ğaznaviy davrida qora-xoniylar b-n bölgan katta jangda (1008 y. 1 yanv.) O. qöşinning öng qanotiga qömondonlik qilgan; 1000—11 y.lar u Hirot noibi sifatida manbalarda qayd etilgan. Xorazm zabt etilgaç (1017), O. xorazmşoh unvoni b-n uşbu viloyatga noib etib tayinlangan, u bu lavozimni vafot etguniga qadar egallab turgan. O. çegara viloyati bölgan Xorazmni ehtiyotkorona idora etgan va özini qöşni turkiy qabilalardan muvaffaqiyatli suratda mudofaa qilgan, bu b-n u Xorazmdagi öz hokimiyatini yanada mustahkamlagan. Mahmud va Mas'ud Ğaznaviylar O.ning bu harakatlariga şubha b-n qaraşgan, ular hiyla b-n O.ni daf etiş yöliga ötişgan. 1032 y. bahorida O. sulton Mas'ud topşiri-ğiga köra, Alitegita qarşi otlangan va Dabusiya yaqinidagi jangda oğir jarohatlanib vafot etgan. Noiblik uning öğli Horunga topşirilgan, xorazmşoh unvoni Mas'udning öğli Sa'idga berilgan, Horun mamlakatni faqat şahzodaning vakili sifatidagina boşqara olişi mumkin bölgan. Biroq 1034 y. avg.da Horun özini mustaqil deb e'lon qilgan, ammo kelasi yili ğaznaviylar körsatmasiga köra, öldirilgan; uning birodari va vorisi Ismo-il Xandon Xorazmni 1041 y.gaça idora qilgan, söngra ğaznaviylar topşiriğiga köra, Jand hokimi Şoh Malik tomonidan quvib yuborilgan. Şu b-n O. tomonidan asos solingan sulola barham topgan.