Oltinxon töra
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 158-b. — ziyouz.com
Oltinxon töra OLTINXON TÖRA, Mahmud ibn Sayid Nazir at-Taroziy (taxm. 1894, Avliyo ota, hoz. Taroz ş. — 1991.26.6, Makka) — ulamo, adib, tarjimon. Dastlabki ta'limni padari buzrukvoridan, söngra şayx ibn Kamol Nosirxon Töra Kosoniydan, davrining boşqa yetuk olimlaridan oldi. Xöjand, Toşkent, Buxoro madrasalarida öqidi. Arab, fors, turk tillarining barça lahjalarini mukammal egalladi, mudarris bölib yetişdi. Şöro tuzumining ziyolilarga, ilm ahllariga ötkazgan nohaq zuğumi sababli mamlakatdan çiqib ketişga majbur böldi. 1932 y.dan Kobul ş.da istiqomat qila boşladi. Vir muddat Afğoniston maorif vazirligida maslahatçi lavozimiga tayinlandi. Söng Hindistonning Bombay ş.dagi masjidda imom xatib bölib xizmat qildi. 2-jahon uruşi boşlangandan keyin Saudiya Arabistoniga köçib borib, umrining oxirigaça Makka va Madina ş.larida yaşab ijod etdi. O.T. Makkadagi Xarami şarif, Madinadagi Masjid an-nabaviyda mudarrislik qilib Qur'on va hadislardan saboq berdi.
O.T. tafsir, hadis, fikh, adabiyot va ilmning boşqa sohalariga oid 20 dan ortiq asarlar muallifi va tarjimonidir. U Qur'oni karimni hoz. zamon özbek tiliga ilk bor tarjima qilib, tafsir yozdi. Bu kitob Hindiston, Pokiston (1976) va Saudiya Arabistonida (1985) çop etilgan. Şuningdek, olim Kur'onning ayrim suralarini ham tarjima va tafsirlari b-n alohida holda naşr qildirgan. Imom Abu Zakariyo an-Nabaviyning payğambar hadislariga bağişlangan «Riyoz us-solihiyn» («Yaxşilar gulşani») nomli 4 jildli asarini, Imomi A'zamning «Fikh al-akbar» («Asosiy şariat qoidalari»), «Aqoid islomiya», «Hizb al-A'zam» kabi kitoblarini arabçadan özbek tiliga ögirdi. Özbek, arab, fors, urdu tillarida diniy ma'rifiy mazmunda risolalar, tasniflar, ruboiylar yozdi. O.T. tomonidan at-Termiziy qalamiga mansub «Kitob aşşamoilu an-Nabaviya» asarining özbek tiliga qilingan tarjimasi sunggi yillarda Toşkentda arab va hoz. özbek imlosida bir neça marta naşr etildi.
As: Riyoz us-solihin (Yaxşilar gulşani), 1-kitob, T., 1991; Kitob al-haj, T., 1993.
Ad.: Jalilov S, Sayid Mahmud Taroziy — Oltinxon töra, T., 1997.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОЛТИНХОН ТЎРА, Маҳмуд ибн Сайид Назир ат-Тарозий (тахм. 1894, Авлиё ота, ҳоз. Тароз ш. — 1991.26.6, Макка) — уламо, адиб, таржимон. Дастлабки таълимни падари бузрукворидан, сўнгра шайх ибн Камол Носирхон Тўра Косонийдан, даврининг бошқа етук олимларидан олди. Хўжанд, Тошкент, Бухоро мадрасаларида ўқиди. Араб, форс, турк тилларининг барча лаҳжаларини мукаммал эгаллади, мударрис бўлиб етишди. Шўро тузумининг зиёлиларга, илм аҳлларига ўтказган ноҳақ зуғуми сабабли мамлакатдан чиқиб кетишга мажбур бўлди. 1932 й.дан Кобул ш.да истиқомат қила бошлади. Вир муддат Афғонистон маориф вазирлигида маслаҳатчи лавозимига тайинланди. Сўнг Ҳиндистоннинг Бомбай ш.даги масжидда имом хатиб бўлиб хизмат қилди. 2-жаҳон уруши бошлангандан кейин Саудия Арабистонига кўчиб бориб, умрининг охиригача Макка ва Мадина ш.ларида яшаб ижод этди. О.Т. Маккадаги Харами шариф, Мадинадаги Масжид ан-набавийда мударрислик қилиб Қуръон ва ҳадислардан сабоқ берди.
О.Т. тафсир, ҳадис, фикҳ, адабиёт ва илмнинг бошқа соҳаларига оид 20 дан ортиқ асарлар муаллифи ва таржимонидир. У Қуръони каримни ҳоз. замон ўзбек тилига илк бор таржима қилиб, тафсир ёзди. Бу китоб Ҳиндистон, Покистон (1976) ва Саудия Арабистонида (1985) чоп этилган. Шунингдек, олим Куръоннинг айрим сураларини ҳам таржима ва тафсирлари б-н алоҳида ҳолда нашр қилдирган. Имом Абу Закариё ан-Набавийнинг пайғамбар ҳадисларига бағишланган «Риёз ус-солиҳийн» («Яхшилар гулшани») номли 4 жилдли асарини, Имоми Аъзамнинг «Фикҳ ал-акбар» («Асосий шариат қоидалари»), «Ақоид исломия», «Ҳизб ал-Аъзам» каби китобларини арабчадан ўзбек тилига ўгирди. Ўзбек, араб, форс, урду тилларида диний маърифий мазмунда рисолалар, таснифлар, рубоийлар ёзди. О.Т. томонидан ат-Термизий қаламига мансуб «Китоб ашшамоилу ан-Набавия» асарининг ўзбек тилига қилинган таржимаси сунгги йилларда Тошкентда араб ва ҳоз. ўзбек имлосида бир неча марта нашр этилди.
Ас: Риёз ус-солиҳин (Яхшилар гулшани), 1-китоб, Т., 1991; Китоб ал-ҳаж, Т., 1993.
Ад.: Жалилов С, Сайид Маҳмуд Тарозий — Олтинхон тўра, Т., 1997.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.