Omonat şartnomasi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 171–172-b. — ziyouz.com
Omonat şartnomasi (ÖzR da) — şartnoma turlaridan biri. Bunda bir taraf (omonat saqlovçi) ikkinçi taraf (saklaşga topşiruvçi) bergan aşyoni sakdaş va bu aşyoni töla holda qaytariş majburiyatini oladi. Omonat saqlaşdan asosiy maqsad aşyolarning butligini ta'minlaşdan, unga özga şaxslar tomonidan zarar yetkazilişi va özlaştirib olinişidan asraşdan iborat. Şartnoma böyiça topşirilgan mulkning saklanişi va uni albatta butun holda qaytarilişi nazarda tutiladi. O.ş. yozma şaklda böladi. Undan taşkari omonat saqlaşga topşirişda beriladigan patta, tilxat, guvohnoma kabilar ham, agar unda omonat saqlovçi imzo qöygan bölsa, yozma şartnoma hisobiga ötadi (FK, 876-modda).
O.ş. böyiça omonatçi aşyoga nisbatan mulk huquqiga, aşyoni tasarruf kiliş huquqiga ega böla olmaydi, u faqat aşyoni saqlab berişi lozim. O.ş.da katna-şuvçi taraflar fukarolar va yuridik şaxs hisoblangan taşkilotlardir. Taşkilotlar öz ustav (nizom)larida nazarda tutilgan hollardagina omonat saklaş faoliyati b-n şuğullanişlari mumkin. Jismoniy xususiyatlari jihatidan omonat saklovçining ixtiyoridagi binoga yoki hududga joylaştirilişi mumkin bölgan buyumlargina O.ş.ning predmeti böla oladi. Şu sababli kuçmas mulk va xajmi ulkan obyektlar buyiça O.ş. tuzilişi mumkin emas. Bunday obyektni qörikdaş işi qorovul va ş.k. b-n mehnat şartnomasi tuziş asosida amalga oşiriladi. Saqlanişi qonun hujjatlari b-n taqiklangan narsalar — qoradori, zaharli moddalar, har xil öqotar qurol va h.k. omonat saklaş şartnomasining predmeti bölişi mumkin emas. FK ning 878-moddasiga muvofiq, omonat saklovçi aşyoni şartnomada kelişilgan muddat davomida saklaşi şart. Agar O.ş.da muddat nazarda tutil-magan bölsa, aşyo şaxs tomonidan talab qilib olingunça saklanadi.
Sotiboldi Boboqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОМОНАТ ШАРТНОМАСИ (ЎзР да) — шартнома турларидан бири. Бунда бир тараф (омонат сақловчи) иккинчи тараф (саклашга топширувчи) берган ашёни сакдаш ва бу ашёни тўла ҳолда қайтариш мажбуриятини олади. Омонат сақлашдан асосий мақсад ашёларнинг бутлигини таъминлашдан, унга ўзга шахслар томонидан зарар етказилиши ва ўзлаштириб олинишидан асрашдан иборат. Шартнома бўйича топширилган мулкнинг сакланиши ва уни албатта бутун ҳолда қайтарилиши назарда тутилади. О.ш. ёзма шаклда бўлади. Ундан ташкари омонат сақлашга топширишда бериладиган патта, тилхат, гувоҳнома кабилар ҳам, агар унда омонат сақловчи имзо қўйган бўлса, ёзма шартнома ҳисобига ўтади (ФК, 876-модда).
О.ш. бўйича омонатчи ашёга нисбатан мулк ҳуқуқига, ашёни тасарруф килиш ҳуқуқига эга бўла олмайди, у фақат ашёни сақлаб бериши лозим. О.ш.да катна-шувчи тарафлар фукаролар ва юридик шахс ҳисобланган ташкилотлардир. Ташкилотлар ўз устав (низом)ларида назарда тутилган ҳоллардагина омонат саклаш фаолияти б-н шуғулланишлари мумкин. Жисмоний хусусиятлари жиҳатидан омонат сакловчининг ихтиёридаги бинога ёки ҳудудга жойлаштирилиши мумкин бўлган буюмларгина О.ш.нинг предмети бўла олади. Шу сабабли кучмас мулк ва хажми улкан объектлар буйича О.ш. тузилиши мумкин эмас. Бундай объектни қўрикдаш иши қоровул ва ш.к. б-н меҳнат шартномаси тузиш асосида амалга оширилади. Сақланиши қонун ҳужжатлари б-н тақикланган нарсалар — қорадори, заҳарли моддалар, ҳар хил ўқотар қурол ва ҳ.к. омонат саклаш шартномасининг предмети бўлиши мумкин эмас. ФК нинг 878-моддасига мувофиқ, омонат сакловчи ашёни шартномада келишилган муддат давомида саклаши шарт. Агар О.ш.да муддат назарда тутил-маган бўлса, ашё шахс томонидан талаб қилиб олингунча сакланади.
Сотиболди Бобоқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.