Omsk viloyati

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 175-b. — ziyouz.com

Omsk viloyati — RF tarkibidagi viloyat. 1934 y.da taşkil etilgan. Ğarbiy Sibir iqtisodiy rayoniga kiradi. Mayd. 139,7 ming km2. Aholisi 2162,5 ming kişi (2000), asosan, ruslar (80,3%), şuningdek, nemis (6,3%), ukrain (4,9%), qozoq (3,5%), tatar (2,3%) va b. millat vakillari (2,7%) ham yaşaydi. Şahar aholisi 67,3%. Tar-kibiga 32 ma'muriy tuman, 6 şahar, 24 şaharça ki-radi. Markazi — Omsk ş. Boşqa yirik şaharlari — Isilköl, Tara.

O.v. Ğarbiy Sibir tekisligida Irtiş daryosi havzasida joylaşgan. Yer yuzasi qiya-tölqinsimon tekislik, bal. 100—140 m, jan. qismida qator tepa («griva»)lar, şim. qismida keng botqokliklar bor. Iqlimi kontinental, mö'tadil sovuq. Qişi davomli va qattiq yanv.ning örtaça t-rasi —20°. Iyulniki 20°. Yillik yoğin 300—400 mm. Vegetatsiya davri 153—162 kun. Daryolari Irtiş havzasiga mansub. Köl köp, jan. dagi köllar köpinça şör, şim.da — çuçuk. Ulardan eng yiriklari — Ik, Tenis, Saltaim, Ebeyti. Tuproklari qora tuproq, podzol, ötloq, kulrang örmon, çimli podzol. Örmon va butazorlar viloyat hududining 1/4 qismini egallaydi. Qoraqarağay, oqqarağay, oq qayin, kedr, toğ terak ösadi. Ayiq, böri, tulki, quyon, ondatra, ğoz, ördak yaşaydi, baliq turi köp.

Sanoatining muhim tarmoqlari: maşinasozlik va metallsozlik (q.h. maşinasozligi, motorsozlik, pri-borsozlik, elektrotexnika va radioelektronika sanoatlari — «Polyot» i.ç. birlaşmasi, «Omsk» motorsozlik korxonasi, «Sibkriotexnika» va b.), neftni qayta işlaş, kimyo va neft kimyosi (sintetik kauçuk, texnik rezina mahsulotlari, plastmassalar, Omsk neftni qayta işlaş z-di, «Omskkauçuk» aksiyadorlik jamiyati, texnik uglerod z-di; avtopokrişkalar — «Omskşina» va b. korxonalar). Yoğoçsozlik korxonalari işlab turibdi. Yirik sanoat markazlari — Omsk, Kalaçinsk, Isilköl, Tara va b. şaharlar.

O.v. Sibirning yirik q.x. rayonlaridan biri. Ğalla, texnik (ziğir) va ozuqa ekinlari, kartoşka va sabzavot ekiladi. Sut-göştçorvaçiligi rivojlangan. Möynali hayvonlar (olmaxon, ondatra va b.) ovlanadi, darrandaçilik b-n şuğullaniladi. Irtiş daryosida kema qatnaydi. Nijnevartovsk — Ust-Balik—Omsk neft quvuri ötkazilgan. Avtoyöllar ziçligi 53 km/ming km2. 9 oliy öquv yurti, 2 muzey, 4 teatr, filarmoniya bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОМСК ВИЛОЯТИ — РФ таркибидаги вилоят. 1934 й.да ташкил этилган. Ғарбий Сибирь иқтисодий районига киради. Майд. 139,7 минг км2. Аҳолиси 2162,5 минг киши (2000), асосан, руслар (80,3%), шунингдек, немис (6,3%), украин (4,9%), қозоқ (3,5%), татар (2,3%) ва б. миллат вакиллари (2,7%) ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси 67,3%. Тар-кибига 32 маъмурий туман, 6 шаҳар, 24 шаҳарча ки-ради. Маркази — Омск ш. Бошқа йирик шаҳарлари — Исилкўл, Тара.

О.в. Ғарбий Сибирь текислигида Иртиш дарёси ҳавзасида жойлашган. Ер юзаси қия-тўлқинсимон текислик, бал. 100—140 м, жан. қисмида қатор тепа («грива»)лар, шим. қисмида кенг ботқокликлар бор. Иқлими континентал, мўътадил совуқ. Қиши давомли ва қаттиқ янв.нинг ўртача т-раси —20°. Июлники 20°. Йиллик ёғин 300—400 мм. Вегетация даври 153—162 кун. Дарёлари Иртиш ҳавзасига мансуб. Кўл кўп, жан. даги кўллар кўпинча шўр, шим.да — чучук. Улардан энг йириклари — Ик, Тенис, Салтаим, Эбейти. Тупроклари қора тупроқ, подзол, ўтлоқ, кулранг ўрмон, чимли подзол. Ўрмон ва бутазорлар вилоят ҳудудининг 1/4 қисмини эгаллайди. Қорақарағай, оққарағай, оқ қайин, кедр, тоғ терак ўсади. Айиқ, бўри, тулки, қуён, ондатра, ғоз, ўрдак яшайди, балиқ тури кўп.

Саноатининг муҳим тармоқлари: машинасозлик ва металлсозлик (қ.ҳ. машинасозлиги, моторсозлик, при-борсозлик, электротехника ва радиоэлектроника саноатлари — «Полёт» и.ч. бирлашмаси, «Омск» моторсозлик корхонаси, «Сибкриотехника» ва б.), нефтни қайта ишлаш, кимё ва нефть кимёси (синтетик каучук, техник резина маҳсулотлари, пластмассалар, Омск нефтни қайта ишлаш з-ди, «Омсккаучук» акциядорлик жамияти, техник углерод з-ди; автопокришкалар — «Омскшина» ва б. корхоналар). Ёғочсозлик корхоналари ишлаб турибди. Йирик саноат марказлари — Омск, Калачинск, Исилкўл, Тара ва б. шаҳарлар.

О.в. Сибирнинг йирик қ.х. районларидан бири. Ғалла, техник (зиғир) ва озуқа экинлари, картошка ва сабзавот экилади. Сут-гўштчорвачилиги ривожланган. Мўйнали ҳайвонлар (олмахон, ондатра ва б.) овланади, даррандачилик б-н шуғулланилади. Иртиш дарёсида кема қатнайди. Нижневартовск — Усть-Балик—Омск нефть қувури ўтказилган. Автойўллар зичлиги 53 км/минг км2. 9 олий ўқув юрти, 2 музей, 4 театр, филармония бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.