Onalar va bolalar muhofazasi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 175–176-b. — ziyouz.com
Onalar va bolalar muhofazasi — onalar va bolalar salomatligini saqlaş va mustahkamlaş, soğlom, jismonan va aklan barkamol bolalarni tarbiyalaşga karatilgan davlat va ijtimoiy-tibbiy tadbirlar tizimi. ÖzRda bu tizim ayollar, homiladorlar va emizikli onalar mehnatini muhofaza qiliş krnunçiligi, onalar va bolalarni ijtimoiy-huquqiy himoya qiliş, şuningdek, akuşerlik-ginekologiya va pediatriya yordamini körsatadigan maxsus davolaş-profilaktika muassasalari tarmoklarini yaratişga asoslangan. Mamlakat mustaqillikka erişganidan söng O. va b.m.ga qaratilgan keng kamrovli çoratadbirlar közda tutilgan dasturlar işlab çiqilgan. 1998 y.dan Toşkentda «Oila» ilmiy-amaliy markazi faoliyat körsata boşladi; bu markazda Özbekistonda oilani şakllantiriş va demografik rivojlantirişga oid muammolar yuzasidan i.t. işlari olib boriladi. Davlat tomonidan yoş bolali onalar iş soatlari çeklanadi, ularga töliqsiz iş kuni, töliqsiz iş haftasi, şuningdek, zaruriyatdan kelib çiqib özlariga qulay soatlarda yoki uyda işlaş imkoniyatlari beriladi. Har bir ona va bola soğliğini kuzatiş, ularga malakali tibbiy yordam körsatiş ham davlat zimmasida. Soğlom avlodni tarbiyalaş maqsadida davlat organlari, taşkilotlari va muassasalari tomonidan maktabgaça ta'lim, maktab, internat maktab, bolalarni soğlomlaştiriş komplekslari kabi xilma-xil tarmokdar rivojlantirilmoqda.
O. va b.m. 2 asosiy bölimni: akuşerlik-ginekologiya (tuğişga yordam beriş) va bolalarga davolaş-profilaktika yordami körsatişni taşkil qilişni öz içiga oladi. Akuşerlik-ginekologiya yordamini maxsus muassasalar, xususan, şaharda tuğruqxonalar, şuningdek, tarkibida ayollar masla-hatxonasi bölgan tufuqxona komplekslari, kasalxonalarning akuşerlik-ginekologiya bölimlari, akuşerlik va ginekologiya i.t. instituti, tibbiyot in-tlari akuşerlik-ginekologiya ka-fedrasi tarkibidagi şu soha bölimlari, ayollar maslahatxonasi, poliklinika va i.ç. korxonalari tibbiy-sanitariya qismi qoşidagi akuşerlik-ginekologiya kabinetlari amalga oşiradi. Qişloq joylarda ayollarga akuşerlik-ginekologiya yordamini viloyat, tuman kasalxonalarining tuğruqxona bölimlari, ambulatoriyasi, feldşer-akuşerlik punktlari va poliklinikadagi akuşerlik-ginekologiya kabinetlari körsatadi.
Ayollar maslahatxonasi öz hududidagi poliklinika, homiladorlarni soğlomlaştiriş muassasalari, «Ona va bola skrining» markazi va perinatal markazlar, tibbiy-genetik, şuningdek, «Nikoh va oila» maslahatxonalari, oilaviy va bolalar poliklinikalari, köp tarmokli kasalxonalarning ixtisoslaştirilgan bölimlari b-n uz-viy boğliq holda faoliyat körsatadi.
O. va b.m. tizimida davolaş-profilaktika yordamining bir neçta bosqiçlari mavjud: 1-bosqiç — yoşlarni jinsiy masalalarga tayyorlaş, soğlom oila quriş, jinsiy hayot genetikasi va jinsiy yöl orqali yuqadigan ka-salliklardan boxabar etiş böyiça yuqori malakali tibbiy yordam körsatişni «Oila va nikoh» ilmiy maslahatxonalari amalga oşiradi. 2-bosqiç — homilani antinatal muhofazalaş kompleks çoratadbirlarini amalga oşiriş ayollar maslahatxonasi, tuğ-ruqxona komplekslari va b. faoliyatiga kiradi. 3-bosqiç — tuğişni bekamu-köst olib boriş uçun homilani in-tranatal muxrfazalaş — bu tuğruqxo-nalar zimmasiga yuklatilgan. 4-bosqiç — yangi tuğilgan çaqaloq soğliğini himoya etiş, uni emiziş, umumiy holati, fiziologik rivojlanişini nazorat qiliş va b. tuğruqxonalarning çaqalokdar bölimida közdan keçirib boriladi. 5-bosqiç — maktabgaça yoşdagi bolalar soğliğini muhofaza qiliş. 6-bosqiç — maktab yoşidagi bolalar soğliğigi himoya qiliş. Bularning hammasi ÖzR da yölga qöyilgan yagona O. va b.m. tizimida bosqiçma-bosqiç amalga oşiriladi. Respublikamizda faoliyat körsatayotgan Akuşerlik va ginekologiya instituti, Pediatriya i.t. instituti, «Ona va bola» kasalxonasi va markazlari, şuningdek, şu sohaga oid qator davolaş-profilaktika muassasalarida O. va b.m. böyiça ilmiy izlanişlar olib boriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОНАЛАР ВА БОЛАЛАР МУҲОФАЗАСИ — оналар ва болалар саломатлигини сақлаш ва мустаҳкамлаш, соғлом, жисмонан ва аклан баркамол болаларни тарбиялашга каратилган давлат ва ижтимоий-тиббий тадбирлар тизими. ЎзРда бу тизим аёллар, ҳомиладорлар ва эмизикли оналар меҳнатини муҳофаза қилиш крнунчилиги, оналар ва болаларни ижтимоий-ҳуқуқий ҳимоя қилиш, шунингдек, акушерлик-гинекология ва педиатрия ёрдамини кўрсатадиган махсус даволаш-профилактика муассасалари тармокларини яратишга асосланган. Мамлакат мустақилликка эришганидан сўнг О. ва б.м.га қаратилган кенг камровли чоратадбирлар кўзда тутилган дастурлар ишлаб чиқилган. 1998 й.дан Тошкентда «Оила» илмий-амалий маркази фаолият кўрсата бошлади; бу марказда Ўзбекистонда оилани шакллантириш ва демографик ривожлантиришга оид муаммолар юзасидан и.т. ишлари олиб борилади. Давлат томонидан ёш болали оналар иш соатлари чекланади, уларга тўлиқсиз иш куни, тўлиқсиз иш ҳафтаси, шунингдек, заруриятдан келиб чиқиб ўзларига қулай соатларда ёки уйда ишлаш имкониятлари берилади. Ҳар бир она ва бола соғлиғини кузатиш, уларга малакали тиббий ёрдам кўрсатиш ҳам давлат зиммасида. Соғлом авлодни тарбиялаш мақсадида давлат органлари, ташкилотлари ва муассасалари томонидан мактабгача таълим, мактаб, интернат мактаб, болаларни соғломлаштириш комплекслари каби хилма-хил тармокдар ривожлантирилмоқда.
О. ва б.м. 2 асосий бўлимни: акушерлик-гинекология (туғишга ёрдам бериш) ва болаларга даволаш-профилактика ёрдами кўрсатишни ташкил қилишни ўз ичига олади. Акушерлик-гинекология ёрдамини махсус муассасалар, хусусан, шаҳарда туғруқхоналар, шунингдек, таркибида аёллар масла-ҳатхонаси бўлган туфуқхона комплекслари, касалхоналарнинг акушерлик-гинекология бўлимлари, акушерлик ва гинекология и.т. институти, тиббиёт ин-тлари акушерлик-гинекология ка-федраси таркибидаги шу соҳа бўлимлари, аёллар маслаҳатхонаси, поликлиника ва и.ч. корхоналари тиббий-санитария қисми қошидаги акушерлик-гинекология кабинетлари амалга оширади. Қишлоқ жойларда аёлларга акушерлик-гинекология ёрдамини вилоят, туман касалхоналарининг туғруқхона бўлимлари, амбулаторияси, фельдшер-акушерлик пунктлари ва поликлиникадаги акушерлик-гинекология кабинетлари кўрсатади.
Аёллар маслаҳатхонаси ўз ҳудудидаги поликлиника, ҳомиладорларни соғломлаштириш муассасалари, «Она ва бола скрининг» маркази ва перинатал марказлар, тиббий-генетик, шунингдек, «Никоҳ ва оила» маслаҳатхоналари, оилавий ва болалар поликлиникалари, кўп тармокли касалхоналарнинг ихтисослаштирилган бўлимлари б-н уз-вий боғлиқ ҳолда фаолият кўрсатади.
О. ва б.м. тизимида даволаш-профилактика ёрдамининг бир нечта босқичлари мавжуд: 1-босқич — ёшларни жинсий масалаларга тайёрлаш, соғлом оила қуриш, жинсий ҳаёт генетикаси ва жинсий йўл орқали юқадиган ка-салликлардан бохабар этиш бўйича юқори малакали тиббий ёрдам кўрсатишни «Оила ва никоҳ» илмий маслаҳатхоналари амалга оширади. 2-босқич — ҳомилани антинатал муҳофазалаш комплекс чоратадбирларини амалга ошириш аёллар маслаҳатхонаси, туғ-руқхона комплекслари ва б. фаолиятига киради. 3-босқич — туғишни бекаму-кўст олиб бориш учун ҳомилани ин-транатал мухрфазалаш — бу туғруқхо-налар зиммасига юклатилган. 4-босқич — янги туғилган чақалоқ соғлиғини ҳимоя этиш, уни эмизиш, умумий ҳолати, физиологик ривожланишини назорат қилиш ва б. туғруқхоналарнинг чақалокдар бўлимида кўздан кечириб борилади. 5-босқич — мактабгача ёшдаги болалар соғлиғини муҳофаза қилиш. 6-босқич — мактаб ёшидаги болалар соғлиғиги ҳимоя қилиш. Буларнинг ҳаммаси ЎзР да йўлга қўйилган ягона О. ва б.м. тизимида босқичма-босқич амалга оширилади. Республикамизда фаолият кўрсатаётган Акушерлик ва гинекология институти, Педиатрия и.т. институти, «Она ва бола» касалхонаси ва марказлари, шунингдек, шу соҳага оид қатор даволаш-профилактика муассасаларида О. ва б.м. бўйича илмий изланишлар олиб борилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.