Opal

Opal (sanskritça upal — qimmatbaho toş) — tarkibida suv saqlaydigan kolloidli kremniy oksididan iborat mineral, globulyar (şarça) tuzilişga ega. SiO2nH2O. Kremnezyomning globulalari, asosan, 150—400 nm ölçovli, ba'zan kattaroq. Aksariyat O.da 2—14% suv mavjud. Odatda, rangeiz, tarkibidagi aralaşmalarga köra, oq, sariq, qönğir va b. xillari böladi. Qattiqligi 5—6,5, ziçligi 1900—2300 kg/m3. Globulyar tuzilişi b-n opalessensiya (nurni tarqatiş) xossasi boğliq. Asli O. kristallik panjarasida globullar töğri joylaşganligi uçun nur difraksiyasi natijasida rang-barang nur tarqatadi. Tarqaladigan nurlarning rangi globulalarning diametriga boğliq (d=150—200 nm bölsa rangi binafşa, 400 nm gaça — yaşil, kattaroq bölsa — kizil). Asl O.ning rangiga karab turlarga ajratiladi: oq, qora, arlekin, olovrang, jirazol. Tabiatda O.ning oddiy turlari köproq uçraydi (oniks, opalli kaxalong, prazopal, gidrofan, gialit va b.). O. issiq vulkanogen suvlardagi kremnezyom çökindilari va nuraş zonasida suv ta'siridan silikat qatlamlar hamda karbonat kislotaning ajralişida kristallaniş natijasida hosil böladi. O.ning katta uyumlari dengiz havzalari çekkalarida opoka, trepel va diatomit qatlamlarini hosil qiladi. Uçlamçi davr yotqiziklarida köp uçraydi. Rangli O. bezak toşi sifatida ham işlatiladi. Asl O. — qimmatbaho toş. Avstraliya, Çexiya, Meksika, Ukraina, Qozoğiston va b. joylarda O.ning endogen konlari topilgan. Rossiyada 70-y.lardan asl O.ni sintez qiliş yölga qöyilgan.