Öpka emfizemasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 139–140-b. — ziyouz.com
Öpka emfizemasi (yun. — puflaniş) — öpkaning kengayişi va harakatining çeklanişi, nafas va qon aylaniş funksiyalarining buzilişi bilan keçadigan kasallik. Çeklangan (öpkaning ayrim joylarini qamrab oladigan) va diffuz (umumiy), ötkir va surunkali Ö.e. farq qilinadi. Surunkali, diffuz Ö.e. keng tarqalgan öpka kasalligi bölib, u har qanday yoşda, köproq 40—50 yoşdan keyin kuzatiladi va unga bronxlar ötkazuvçanligining izdan çiqişi sabab böladi. Surunkali bronxit, bronxial astma va öpkaning boşqa kasalliklari oqibatida bronxlar yoriği torayadi (ularda şilliq yiğilişi yoki bronxlar spazmi hisobiga), bunda nafas çiqariş kuçi yetarli bölmay, havoning bir qismi öpka alveolalarida qoladi (qoldiq havo) va qayta nafas olinganida alveolalar çöziladi. Yalliğlaniş jarayonlari oqibatida öpka töqimalari elastikligining kamayişi ham Ö.e.ga olib keladi. Bunda alveolalar devori yupqalaşadi va yirtiladi, natijada ular kengayadi. Pnevmoskleroz (öpkada biriktiruvçi töqimaning ösib ketişi), şuningdek, tamaki çekiş ham Ö.e.ning rivojlanişiga yordam beradi. Kasallik uzoq davom etadi. Bemorning nafasi qisadi, yötaladi, dastlab jismoniy iş qilganida, keyinçalik tinç holatida ham qiynalib nafas çiqaradi. Bemorning yuzi şişib, kökrak qafasi «boçkasimon» bölib qoladi. Kasallik asta-sekin zörayib boradi.
Ö.e.ni vraç davolaydi. Quruq va iliq havo şaroitida iklim bilan davolaş yaxşi naf beradi. Ö.e.ning oldini oliş uçun bronxlar va öpkaning surunkali kasalliklarini öz vaqtida davolaş, çekmaslik zarur.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎПКА ЭМФИЗЕМАСИ (юн. — пуфланиш) — ўпканинг кенгайиши ва ҳаракатининг чекланиши, нафас ва қон айланиш функцияларининг бузилиши билан кечадиган касаллик. Чекланган (ўпканинг айрим жойларини қамраб оладиган) ва диффуз (умумий), ўткир ва сурункали Ў.э. фарқ қилинади. Сурункали, диффуз Ў.э. кенг тарқалган ўпка касаллиги бўлиб, у ҳар қандай ёшда, кўпроқ 40—50 ёшдан кейин кузатилади ва унга бронхлар ўтказувчанлигининг издан чиқиши сабаб бўлади. Сурункали бронхит, бронхиал астма ва ўпканинг бошқа касалликлари оқибатида бронхлар ёриғи тораяди (уларда шиллиқ йиғилиши ёки бронхлар спазми ҳисобига), бунда нафас чиқариш кучи етарли бўлмай, ҳавонинг бир қисми ўпка альвеолаларида қолади (қолдиқ ҳаво) ва қайта нафас олинганида альвеолалар чўзилади. Яллиғланиш жараёнлари оқибатида ўпка тўқималари эластиклигининг камайиши ҳам Ў.э.га олиб келади. Бунда альвеолалар девори юпқалашади ва йиртилади, натижада улар кенгаяди. Пневмосклероз (ўпкада бириктирувчи тўқиманинг ўсиб кетиши), шунингдек, тамаки чекиш ҳам Ў.э.нинг ривожланишига ёрдам беради. Касаллик узоқ давом этади. Беморнинг нафаси қисади, йўталади, дастлаб жисмоний иш қилганида, кейинчалик тинч ҳолатида ҳам қийналиб нафас чиқаради. Беморнинг юзи шишиб, кўкрак қафаси «бочкасимон» бўлиб қолади. Касаллик аста-секин зўрайиб боради.
Ў.э.ни врач даволайди. Қуруқ ва илиқ ҳаво шароитида иклим билан даволаш яхши наф беради. Ў.э.нинг олдини олиш учун бронхлар ва ўпканинг сурункали касалликларини ўз вақтида даволаш, чекмаслик зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.