Öpkali mollyuskalar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 140-b. — ziyouz.com
Öpkali mollyuskalar — korinoyokli mollyuskalar kenja sinfi. Çiğanoğining bal. 0,6—2,0 mm. Ayrim turlari çiğanoği teşigining atrofida tişsimon ösimtalari bor; oyoği çiğanoq içiga tortilganida ösimtalar mantiya çetidagi yumşoq töqimaga tegib, undan şilimşiq suyuqlikni siqib çiqaradi; suyuqlik havoda qotib, çiğanoq teşigini bekitadi va mollyuska tanasini qurib qolişdan saqlaydi. Jabralari bölmaydi. Mantiya böşliği yuzasi öpka vazifasini bajaradi. 2 turkumi (ötroqközlilar va poyaçali közlilar), 100 ga yaqin oilasi, 30000 dan ortiq turi bor. Quruqlikda yaşaydi yoki ikkilamçi tarzda suvda yaşaşga ötğan. Germafrodit, köpçiligi spermatomorf hosil qiladi; ayrim turlari tirik tuğadi. Quruqlik Ö.m. ohak pöçoq bilan qoplangan tuxumlarini pana joyga, suvdagi Ö.m. maxsus kapsulaga öralgan tuxumlarini suv ösimliklari va toşlarga yopiştirib qöyadi. Özgarişsiz rivojlanadi. Ösimlikxör, ba'zi turlari yirtqiç. Çuçuk suvda yaşovçi turlari baliklar oziği, quruqlikdagi Ö.m. ösimlik maysalarini yeb, ziyon keltiradi. Köpçilik turlari gelmintozlarni tarqatadi; ayrim Ö.m. (tok şilliq qurti) iste'mol qilinadi. Özbekistonda 100 dan ortiq turi, jumladan, quruqlikda yaşovçi şilliqlar, suvlarda çuçuk suv şilliqlari tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎПКАЛИ МОЛЛЮСКАЛАР — кориноёкли моллюскалар кенжа синфи. Чиғаноғининг бал. 0,6—2,0 мм. Айрим турлари чиғаноғи тешигининг атрофида тишсимон ўсимталари бор; оёғи чиғаноқ ичига тортилганида ўсимталар мантия четидаги юмшоқ тўқимага тегиб, ундан шилимшиқ суюқликни сиқиб чиқаради; суюқлик ҳавода қотиб, чиғаноқ тешигини бекитади ва моллюска танасини қуриб қолишдан сақлайди. Жабралари бўлмайди. Мантия бўшлиғи юзаси ўпка вазифасини бажаради. 2 туркуми (ўтроқкўзлилар ва поячали кўзлилар), 100 га яқин оиласи, 30000 дан ортиқ тури бор. Қуруқликда яшайди ёки иккиламчи тарзда сувда яшашга ўтған. Гермафродит, кўпчилиги сперматоморф ҳосил қилади; айрим турлари тирик туғади. Қуруқлик Ў.м. оҳак пўчоқ билан қопланган тухумларини пана жойга, сувдаги Ў.м. махсус капсулага ўралган тухумларини сув ўсимликлари ва тошларга ёпиштириб қўяди. Ўзгаришсиз ривожланади. Ўсимликхўр, баъзи турлари йиртқич. Чучук сувда яшовчи турлари баликлар озиғи, қуруқликдаги Ў.м. ўсимлик майсаларини еб, зиён келтиради. Кўпчилик турлари гельминтозларни тарқатади; айрим Ў.м. (ток шиллиқ қурти) истеъмол қилинади. Ўзбекистонда 100 дан ортиқ тури, жумладан, қуруқликда яшовчи шиллиқлар, сувларда чучук сув шиллиқлари тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.