Optik aloqa
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192-b. — ziyouz.com
Optik aloqa — optik diapazondagi (odatda, 10'3 —10'5 Gs) elektromagnit tebraniş (mas, lazer)par yordamida boğlanadigan aloqa. O. a. liniyalari tuzilişi jihatidan radioaloqa li-niyalariga öxşaydi. Nurlanişni modulyatsiyalaş uçun ta'minlaş manbaiga yoki generatorning optik rezonatoriga ta'sir qilib, generatsiya jarayoni boşqariladi yoki çiqiş nurlanişini ma'lum qonun böyiça özgartiradigan qöşimça taşqi qurilmadan foydalaniladi. Çiqiş optik uzeli yordamida nurlaniş kam soçiluvçi nurga aylanadi va kiriş optik uzeliga boradi; bu uzel uni foto özgartirgiçning faol sirtiga fokuslaydi. Foto özgartirgiçdan çiqqan elektr signallar informatsiyalarni işlaş uzeliga keladi. Signallarni qabul qilişning 2 usuli — töğri detektorlaş va geterodin qabul usullari bor.
Ta'sir doirasiga köra, O. a. quyidagi asosiy turlarga bölinadi: ta'sir doirasi kiçik bölgan oçiq yer usti tizimlari (yer sirti atmosfera qatlamlaridan ötuvçi nurlardan foydalanadi); berk yoruğlik kanallaridan foydalanuvçi yer usti tizimlari (şaharlararo aloqa boğlaş, ATS, EHM orasida aloqa boğlaş uçun); yaqin kosmik aloqa liniyalari; uzoq kosmik aloqa liniyalari. Oçiq O. a. liniyalari Yer b-n kosmos orasida aloqa boğlaş vositasi sifatida juda muhim. Mac, lazer nuri yordamida 10s km masofaga sekundiga 10s bit tezlik b-n informatsiya uzatiş mumkin (bunday masofaga mikrotölqin texnikasi b-n sekundiga fa-qat 10 bit tezlik b-n uzatiladi). Yarim-ötkazgiçli diod nurlatgiçlar, yoruğlik tolali kabellar va yarimötkazgiçli qabul qilgiçlardan foydalanib, bir-biridan 10 km gaça masofada minglarça telefon kanallari bölgan aloqa magistrallari quriş mumkin. O. a. si-stemasi magistral va içki aloqaning asosiy turlaridan biri hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОПТИК АЛОҚА — оптик диапазондаги (одатда, 10’3 —10’5 Гц) электромагнит тебраниш (мас, лазер)пар ёрдамида боғланадиган алоқа. О. а. линиялари тузилиши жиҳатидан радиоалоқа ли-нияларига ўхшайди. Нурланишни модуляциялаш учун таъминлаш манбаига ёки генераторнинг оптик резонаторига таъсир қилиб, генерация жараёни бошқарилади ёки чиқиш нурланишини маълум қонун бўйича ўзгартирадиган қўшимча ташқи қурилмадан фойдаланилади. Чиқиш оптик узели ёрдамида нурланиш кам сочилувчи нурга айланади ва кириш оптик узелига боради; бу узел уни фото ўзгартиргичнинг фаол сиртига фокуслайди. Фото ўзгартиргичдан чиққан электр сигналлар информацияларни ишлаш узелига келади. Сигналларни қабул қилишнинг 2 усули — тўғри детекторлаш ва гетеродин қабул усуллари бор.
Таъсир доирасига кўра, О. а. қуйидаги асосий турларга бўлинади: таъсир доираси кичик бўлган очиқ ер усти тизимлари (ер сирти атмосфера қатламларидан ўтувчи нурлардан фойдаланади); берк ёруғлик каналларидан фойдаланувчи ер усти тизимлари (шаҳарлараро алоқа боғлаш, АТС, ЭҲМ орасида алоқа боғлаш учун); яқин космик алоқа линиялари; узоқ космик алоқа линиялари. Очиқ О. а. линиялари Ер б-н космос орасида алоқа боғлаш воситаси сифатида жуда муҳим. Mac, лазер нури ёрдамида 10s км масофага секундига 10s бит тезлик б-н информация узатиш мумкин (бундай масофага микротўлқин техникаси б-н секундига фа-қат 10 бит тезлик б-н узатилади). Ярим-ўтказгичли диод нурлатгичлар, ёруғлик толали кабеллар ва яримўтказгичли қабул қилгичлардан фойдаланиб, бир-биридан 10 км гача масофада мингларча телефон каналлари бўлган алоқа магистраллари қуриш мумкин. О. а. си-стемаси магистрал ва ички алоқанинг асосий турларидан бири ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.