Optik prizma
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 193-b. — ziyouz.com
Optik prizma — yassi sirtlar b-n çegaralangan va şaffof materi-allardan yasalgan jism. Bunday sirtga tuşgan nur jismdan ötişida sinadi. O. p.larning dispersion (spektral) va nur qaytariş xususiyatiga ega turlari bor. Spektral O.p.lar yoruğlik disper-siyasp hodisasiga asoslanadi va köpin-ça spektral qurilmalarda işlatiladi. Yoruğlikning töla içki qaytişi hodisasiga asoslangan O.p.lar nur yönalişini özgartiriş uçun optik tizimlarda qöllaniladi. Spektral prizmadagi nur yönalişlari 1-rasmda körsa-tilgan; VAS — prizmaning boş kesimi. Agar VA sirtga turli tölqin uzunligidagi MN parallel nur dastasi tu-şayotgan bölsa, nur VA va AS sirtlarda sinadi. Yoruğlik dis-persiyasiga asosan tölqin uzunligi katta nur dastasi PQ yönalişda, kiçigi PIQI yönalişda çiqadi. 2-rasmda nur qaytariş xususiyatiga ega töğri burçakli prizma körsatilgan. Bunday O.p. yordamida birlamçi nur dastasi b-n 90° yoki 180° li burçak hosil etadigan kaytgan nur dastasini oliş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОПТИК ПРИЗМА — ясси сиртлар б-н чегараланган ва шаффоф матери-аллардан ясалган жисм. Бундай сиртга тушган нур жисмдан ўтишида синади. О. п.ларнинг дисперсион (спектрал) ва нур қайтариш хусусиятига эга турлари бор. Спектрал О.п.лар ёруғлик диспер-сиясп ҳодисасига асосланади ва кўпин-ча спектрал қурилмаларда ишлатилади. Ёруғликнинг тўла ички қайтиши ҳодисасига асосланган О.п.лар нур йўналишини ўзгартириш учун оптик тизимларда қўлланилади. Спектрал призмадаги нур йўналишлари 1-расмда кўрса-тилган; ВАС — призманинг бош кесими. Агар ВА сиртга турли тўлқин узунлигидаги MN параллел нур дастаси ту-шаётган бўлса, нур ВА ва АС сиртларда синади. Ёруғлик дис-персиясига асосан тўлқин узунлиги катта нур дастаси PQ йўналишда, кичиги PIQI йўналишда чиқади. 2-расмда нур қайтариш хусусиятига эга тўғри бурчакли призма кўрсатилган. Бундай О.п. ёрдамида бирламчи нур дастаси б-н 90° ёки 180° ли бурчак ҳосил этадиган кайтган нур дастасини олиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.