Optoelektronika

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 198-b. — ziyouz.com

Optoelektronika (optika va elektronika) — yoruğlik va elektr usullaridan foydalanib axborotlarni işlaş, saklaş xamda uzatiş masalalari b-n şuğullaniladigan elektronika bölimi. Radioelektronika va hisoblaş texnikasiniş taraqqiyot bosqiçi sifatida yuzaga keldi.

O. yarimötkazgiç va vakuum elektronikadan optik zvenosi (fotonlar aloqasi) borligi b-n farq qiladi. Fotonlar elektr jihatdan neytral bölganligidan optik aloka kanalida elektr va magnit maydonlari uyğotilmaydi. Bu esa axborotlarni buzmasdan tekis uzatiş va qabul qilişni ta'minlaydi. Axborotlar yoruğlik nuri yordamida uzatilganda aloqa liniyasida elektromagnit energiyasi töplanib qolmaydi va soçilmaydi, şuning uçun axborot keçikmay, buzilmay, öz vaqtida yetkaziladi. Optik tebranişlar çastotasining yukrriligi (10y—1015 Gs) axborotlarning köp va tez uzatilişini ta'minlaydi.

O.ning asosiy elementlari — yoruglik manbalari (lazerlar, yoruğlik diodlari), optik muhitlar (faol va suyet) hamda fotopriyomniklar. Bu ele-mentlardan turli nisbatda va ayrim-ayrim foydalaniş mumkin. O. 2 yönaliş — optik (kogerent O.) va elektrooptik (optronika) yönalişda rivojlandi. Hisoblaş texnikasi tizimini tuzişning yangi prinsipi va usullari, optik aloqa, axborotlarni eslab qoliş va işlaş kogerent O. b-n boğliqdir. Optronikaning rivojlanişi yoruğlik manbalari va fotopriyomniklardan töğri foydalanişga asoslangan. Optron sxemalar tuzilişi jihatidan yarimötkazgiçlarga nisbatan ixçam va oddiy böladi. Optronikaning asosiy elementi — optron. U elektr va optik signallarni kuçaytiriş va özgartiriş, almaşlab ulaş, modutsilyatsiyalaş va b.ni bajaradi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОПТОЭЛЕКТРОНИКА (оптика ва электроника) — ёруғлик ва электр усулларидан фойдаланиб ахборотларни ишлаш, саклаш хамда узатиш масалалари б-н шуғулланиладиган электроника бўлими. Радиоэлектроника ва ҳисоблаш техникасиниш тараққиёт босқичи сифатида юзага келди.

О. яримўтказгич ва вакуум электроникадан оптик звеноси (фотонлар алоқаси) борлиги б-н фарқ қилади. Фотонлар электр жиҳатдан нейтрал бўлганлигидан оптик алока каналида электр ва магнит майдонлари уйғотилмайди. Бу эса ахборотларни бузмасдан текис узатиш ва қабул қилишни таъминлайди. Ахборотлар ёруғлик нури ёрдамида узатилганда алоқа линиясида электромагнит энергияси тўпланиб қолмайди ва сочилмайди, шунинг учун ахборот кечикмай, бузилмай, ўз вақтида етказилади. Оптик тебранишлар частотасининг юкррилиги (10й—1015 Гц) ахборотларнинг кўп ва тез узатилишини таъминлайди.

О.нинг асосий элементлари — ёруглик манбалари (лазерлар, ёруғлик диодлари), оптик муҳитлар (фаол ва сует) ҳамда фотоприёмниклар. Бу эле-ментлардан турли нисбатда ва айрим-айрим фойдаланиш мумкин. О. 2 йўналиш — оптик (когерент О.) ва электрооптик (оптроника) йўналишда ривожланди. Ҳисоблаш техникаси тизимини тузишнинг янги принципи ва усуллари, оптик алоқа, ахборотларни эслаб қолиш ва ишлаш когерент О. б-н боғлиқдир. Оптрониканинг ривожланиши ёруғлик манбалари ва фотоприёмниклардан тўғри фойдаланишга асосланган. Оптрон схемалар тузилиши жиҳатидан яримўтказгичларга нисбатан ихчам ва оддий бўлади. Оптрониканинг асосий элементи — оптрон. У электр ва оптик сигналларни кучайтириш ва ўзгартириш, алмашлаб улаш, модуциляциялаш ва б.ни бажаради.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.