Oq dengiz
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 301-b. — ziyouz.com
Oq dengiz — Şim. Muz okeanining içki dengizi. RF Yevropa qismining şim. qirğoqlarigatutaş. Şim.da Gorlo böğozi orqali Barens dengizi b-n boğlangan. Mayd. 90 ming km2. Örtaça çuq. 67 m, eng çuqur joyi 350 m. Yirik qöltiqlari: Kandalakşa, Onega, Dvina, Mezen. Yirik orollari: Solovki, Morjovets, Mudyuga. O.d.ga Şim. Dvina, Mezen, Onega, Vig, Umba, Varzuga, Ponoy daryolari quyiladi. Iklimi dengiz qutb iklimi b-n kontinental mö'tadil iklim orasida. Yanv.da havoning örtaça t-rasi —9° dan — 13° gaça, iyulda 8° —15°. Yillikyoğin jan.da 529 mm, şim.-şarkda 282 mm. Suvining t-rasi dengiz yuzasida yezda 6,9° dan 15° gaça, qişda markaziy qismida —1,3° dan —1,7° gaça va qöltiqlarda 0,5° dan 0,7° gaça. Suvining şörligi 24 %i gaça. O.d. okt.—noyab. dan boşlab may—iyungaça muzlab yotadi. Suv kötarilişi 10 m gaça. Dengiz tubida yaşaydigan 720 tur hayvon, 60 turdan ortiq baliq, 5 tur dengiz sut emizuvçilari bor. Portlari: Arxangelsk, Onega, Belomorsk, Kandalakşa, Kem, Mezen, Umba. O.d. Oq dengiz — Boltiq kanali orqali Boltiq dengizi va Volga — Boltik suv yöli orqali esa Azov, Kaspiy va Kora dengizlar b-n tutaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҚ ДЕНГИЗ — Шим. Муз океанининг ички денгизи. РФ Европа қисмининг шим. қирғоқларигатуташ. Шим.да Горло бўғози орқали Баренц денгизи б-н боғланган. Майд. 90 минг км2. Ўртача чуқ. 67 м, энг чуқур жойи 350 м. Йирик қўлтиқлари: Кандалакша, Онега, Двина, Мезень. Йирик ороллари: Соловки, Моржовец, Мудьюга. О.д.га Шим. Двина, Мезень, Онега, Виг, Умба, Варзуга, Поной дарёлари қуйилади. Иклими денгиз қутб иклими б-н континентал мўътадил иклим орасида. Янв.да ҳавонинг ўртача т-раси —9° дан — 13° гача, июлда 8° —15°. Йилликёғин жан.да 529 мм, шим.-шаркда 282 мм. Сувининг т-раси денгиз юзасида езда 6,9° дан 15° гача, қишда марказий қисмида —1,3° дан —1,7° гача ва қўлтиқларда 0,5° дан 0,7° гача. Сувининг шўрлиги 24 %и гача. О.д. окт.—нояб. дан бошлаб май—июнгача музлаб ётади. Сув кўтарилиши 10 м гача. Денгиз тубида яшайдиган 720 тур ҳайвон, 60 турдан ортиқ балиқ, 5 тур денгиз сут эмизувчилари бор. Портлари: Архангельск, Онега, Беломорск, Кандалакша, Кемь, Мезень, Умба. О.д. Оқ денгиз — Болтиқ канали орқали Болтиқ денгизи ва Волга — Болтик сув йўли орқали эса Азов, Каспий ва Кора денгизлар б-н туташган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.