Oq qarağay
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 305-b. — ziyouz.com
Oq qarağay (Abies sibirica) — qarağaydoşlar oilasiga mansub doim yaşil daraxt. Böyi 30 m ça. Tanasi töq kul-rang, silliq pöstlokli. Igna barglari yumşoq, uçi tömtoq, xuşböy. Gullari çangçi va uruğçilardan iborat. Uruği qönğir novdalarda, tuxumsimon ğuddada rivojlanadi. O.q. asosan, Sibirda (ayniqsa, Sayan va Oltoyda) va Rossiyaning Yevropa qismi şim.-şarqida örmon hosil qiladi. Bargi va yoş novdalarida 3,27% efir moyi, 0,32% ça S vitamini va b. moddalar bor. Efir moyi, asosan, bornilatsetat (30—60%), borneol kamfen (10—20%), pinen (10%) vab. birikmalardan iborat. Bornilatsetat va borneoldan kamfora sintez qilinadi. Smolasidan skipidar olinadi. Bargi va yoş novdalaridan tayyorlangan qaynatma S vitaminiga boy bölib, lavşa kasalligini davolaş va oldini oliş uçun qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҚ ҚАРАҒАЙ (Abies sibirica) — қарағайдошлар оиласига мансуб доим яшил дарахт. Бўйи 30 м ча. Танаси тўқ кул-ранг, силлиқ пўстлокли. Игна барглари юмшоқ, учи тўмтоқ, хушбўй. Гуллари чангчи ва уруғчилардан иборат. Уруғи қўнғир новдаларда, тухумсимон ғуддада ривожланади. О.қ. асосан, Сибирда (айниқса, Саян ва Олтойда) ва Россиянинг Европа қисми шим.-шарқида ўрмон ҳосил қилади. Барги ва ёш новдаларида 3,27% эфир мойи, 0,32% ча С витамини ва б. моддалар бор. Эфир мойи, асосан, борнилацетат (30—60%), борнеол камфен (10—20%), пинен (10%) ваб. бирикмалардан иборат. Борнилацетат ва борнеолдан камфора синтез қилинади. Смоласидан скипидар олинади. Барги ва ёш новдаларидан тайёрланган қайнатма С витаминига бой бўлиб, лавша касаллигини даволаш ва олдини олиш учун қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.