Oqayiq
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 300–301-b. — ziyouz.com
Oqayiq [Ursus (Thalarcfus) maritinus] — ayiqsimonlar oilasiga mansub sut emizuvçi; ba'zan alohida Thalarctos uruğiga ajratiladi. Gavdasininguz. 2— 2,5 m, ba'zan 3 m gaça, balandligi (yağrinidan) 1,5 m gaça, vazni 800 kg gaça. Yungi oq, ba'zan limon yoki kul-rang tusda. Tovoni va panjalarining osti yung b-n qoplangan. Arktika faunasining tipik vakili, suzuvçi muzliklar va Şim. Muz okeani sohalari yaqinida yaşaydi. Yaxşi suzadi va şönğiydi. Asosiy oziği — tyulenlar.
Past haroratga yaxşi moslaşgan, gavdasi massasining 40 % ini yoğ taşkil etadi. Atrof muhit harorati —50° gaça pasayganida ham tanasidagi gaz almaşinuvi kuçaymaydi, ya'ni termoregulyatsiya uçun qöşimça energiya sarflamaydi. Mart—apr.da urçiydi. Urğoçisi 2 yilda 1 marta (dek.—yanv.da) 1—3 ta közi yumuq bola tuğadi. Böğoz urğoçisi qor ostidagi inida qişki uyquga ketadi va faqat mart—apr.da bolalari b-n inidan çiqadi va kezib hayot keçiradi. Bolalari 1,5 yilgaça onasiga ergaşib yuradi. O.a.ni terisi va göşti uçun köp ovlanadi. 1956 y.dan ovlaş man qilingan. 1976 y.dan xalq-aro muhofazaga olingan, Xalqaro va RF Qizil kitoblariga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҚАЙИҚ [Ursus (Thalarcfus) maritinus] — айиқсимонлар оиласига мансуб сут эмизувчи; баъзан алоҳида Thalarctos уруғига ажратилади. Гавдасинингуз. 2— 2,5 м, баъзан 3 м гача, баландлиги (яғринидан) 1,5 м гача, вазни 800 кг гача. Юнги оқ, баъзан лимон ёки кул-ранг тусда. Товони ва панжаларининг ости юнг б-н қопланган. Арктика фаунасининг типик вакили, сузувчи музликлар ва Шим. Муз океани соҳалари яқинида яшайди. Яхши сузади ва шўнғийди. Асосий озиғи — тюленлар.
Паст ҳароратга яхши мослашган, гавдаси массасининг 40 % ини ёғ ташкил этади. Атроф муҳит ҳарорати —50° гача пасайганида ҳам танасидаги газ алмашинуви кучаймайди, яъни терморегуляция учун қўшимча энергия сарфламайди. Март—апр.да урчийди. Урғочиси 2 йилда 1 марта (дек.—янв.да) 1—3 та кўзи юмуқ бола туғади. Бўғоз урғочиси қор остидаги инида қишки уйқуга кетади ва фақат март—апр.да болалари б-н инидан чиқади ва кезиб ҳаёт кечиради. Болалари 1,5 йилгача онасига эргашиб юради. О.а.ни териси ва гўшти учун кўп овланади. 1956 й.дан овлаш ман қилинган. 1976 й.дан халқ-аро муҳофазага олинган, Халқаро ва РФ Қизил китобларига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.