Oqilona ehtiyoj
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 310–311-b. — ziyouz.com
Oqilona ehtiyoj - resurslar kamyobligi şaroitida ehtiyojlarni qondiriş usullaridan biri. O.e.da eng kam resurslar b-n köproq ehtiyej qondiriladi (optimal daraja). Kişilarning ehtiyoji miqdoran muttasil ösib boradi. Şu sababli iqtisodiyot ham şunga mos rivojlanişi kerak. Aks holda ehtiyojlar qondirilmay qoladi.
Tabiiy boyliklarni, resurslarni köproq işlatiş hisobidan ehtiyojlarni qondiriş vaktinçalikdir, çunki tabiiy boyliklar, resurslar tugab bor-ganidan kişilar uni kamroq sarflaş yölini qidiradi. Resurslarni tejovçi texnologiya yaratilib, keng qöllaniladi. Kamyob resurslar b-n extiyojlarni ta'minlaş uçun quyidagilarni amalga oşiriş zarur: extiyojlar köp bölga-nidan ularning hammasini birdaniga qondiriş mumkin emas, şu boisdan ularning eng muhimi ajratib
olinadi va i.ç. ularni qondirişga qaratiladi (mas, hoz. bosqiçda Özbekiston uçun q.x., neft mahsulotlari, ayniqsa, donga bölgan ehtiyoj eng zarur hisoblanadi va resurslar eng av-val şularni qondirişga yönaltirilgan); resurslar kamyob bölganidan i.ç-.ning eng zarur sohalariga ustuvor ahamiyat beriladi. Muqobil zarur mahsulotlardan eng maqbuli tanlab olinadi. Bir mahsulot uçun resurs köproq ketsa, tabiiy ravişda boşqasiga kamroq ketadi. Şuning uçun resurslar sarfining tejamli usuli tanlanadi, şunda şu resurs birligi hisobiga köproq mahsulot olinadi, ehtiyojni tölaroq qondiriş mumkin böladi.
Dilerom Tojiboyeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҚИЛОНА ЭҲТИЁЖ - ресурслар камёблиги шароитида эҳтиёжларни қондириш усулларидан бири. О.э.да энг кам ресурслар б-н кўпроқ эҳтиеж қондирилади (оптимал даража). Кишиларнинг эҳтиёжи миқдоран муттасил ўсиб боради. Шу сабабли иқтисодиёт ҳам шунга мос ривожланиши керак. Акс ҳолда эҳтиёжлар қондирилмай қолади.
Табиий бойликларни, ресурсларни кўпроқ ишлатиш ҳисобидан эҳтиёжларни қондириш вактинчаликдир, чунки табиий бойликлар, ресурслар тугаб бор-ганидан кишилар уни камроқ сарфлаш йўлини қидиради. Ресурсларни тежовчи технология яратилиб, кенг қўлланилади. Камёб ресурслар б-н эхтиёжларни таъминлаш учун қуйидагиларни амалга ошириш зарур: эхтиёжлар кўп бўлга-нидан уларнинг ҳаммасини бирданига қондириш мумкин эмас, шу боисдан уларнинг энг муҳими ажратиб
олинади ва и.ч. уларни қондиришга қаратилади (мас, ҳоз. босқичда Ўзбекистон учун қ.х., нефть маҳсулотлари, айниқса, донга бўлган эҳтиёж энг зарур ҳисобланади ва ресурслар энг ав-вал шуларни қондиришга йўналтирилган); ресурслар камёб бўлганидан и.ч-.нинг энг зарур соҳаларига устувор аҳамият берилади. Муқобил зарур маҳсулотлардан энг мақбули танлаб олинади. Бир маҳсулот учун ресурс кўпроқ кетса, табиий равишда бошқасига камроқ кетади. Шунинг учун ресурслар сарфининг тежамли усули танланади, шунда шу ресурс бирлиги ҳисобига кўпроқ маҳсулот олинади, эҳтиёжни тўлароқ қондириш мумкин бўлади.
Дилером Тожибоева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.