Oqquray
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 328-b. — ziyouz.com
Oqquray (Psoralea L.) — dukkakdoşlar oilasiga mansub ötlar turkumi, köp yillik ösimlik. Özbekistonda (R. drupaceae Bge.) dukkakli O. turi uçraydi. Ildizi yöğon va uzun. Poyasi tarvaqaylab şoxlangan, uz. 130 sm ça. Barglari oddiy, yaxlit, yumaloq yoki uç bölakli, çeti arrasimon, bandli, ket-ma-ket joylaşgan. Guli mayda, töpguli şingilsimon, gultojisi binafşa rang. Gulkosalari qönğiroqsimon, 5 tişli. Mevasi bir uruğli dukkak. Duk-kagi paxmoqtukli. Poyasi, bargi hamda mevasi tuk va mayda bezakçalar b-n qoplangan. Iyun—sent. oylarida gul-,1ab uruğlaydi. Dorivor ösimlik hisoblanadi. Ildizi va mevasida furokumarinlar (psoralen, izopsoralen va b.), mevasida efir moyi va b. mavjud. Ildizi va mevasidan olinadigan psoralen preparati pes kasalligi (vitili-go)ni davolaşda işlatiladi. Toğ yon bağirlarida, baxrrikor yerlarda begona öt sifatida ösadi. Çöl va adir mintaqalariga keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҚҚУРАЙ (Psoralea L.) — дуккакдошлар оиласига мансуб ўтлар туркуми, кўп йиллик ўсимлик. Ўзбекистонда (Р. drupaceae Bge.) дуккакли О. тури учрайди. Илдизи йўғон ва узун. Пояси тарвақайлаб шохланган, уз. 130 см ча. Барглари оддий, яхлит, юмалоқ ёки уч бўлакли, чети аррасимон, бандли, кет-ма-кет жойлашган. Гули майда, тўпгули шингилсимон, гултожиси бинафша ранг. Гулкосалари қўнғироқсимон, 5 тишли. Меваси бир уруғли дуккак. Дук-каги пахмоқтукли. Пояси, барги ҳамда меваси тук ва майда безакчалар б-н қопланган. Июнь—сент. ойларида гул-,1аб уруғлайди. Доривор ўсимлик ҳисобланади. Илдизи ва мевасида фурокумаринлар (псорален, изопсорален ва б.), мевасида эфир мойи ва б. мавжуд. Илдизи ва мевасидан олинадиган псорален препарати пес касаллиги (витили-го)ни даволашда ишлатилади. Тоғ ён бағирларида, бахррикор ерларда бегона ўт сифатида ўсади. Чўл ва адир минтақаларига кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.