Oqsoqol
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 319–320-b. — ziyouz.com
Oqsoqol — Markaziy Osiyo xalqlari, jumladan, özbeklar örtasida obrö e'tiborli, uvali-juvali va tadbirkor kişilarga nisbatan hurmat yuzasidan işlatiladigan atama. O.lar qadimda uruğ-jamoa boşliği va keyingi davrlarda nufuzli ayonlar toifasiga kiritilgan. Mas, Xiva xonligida O.lar elçilarni qabul qiliş va b. köpgina tadbirlarda faol iştirok etişgan.
Qişloqjamoasini ham saylab qöyiladigan O. lar boşqarişgan. Yirik şaharlar, dahalar va mahalla (guzarlar) boşliklari ham O.lar hisoblangan. Şuningdek, qişloq hunarmandçilik ustaxonalariga ham O.lar rahbarlik qilgan. Yirik suv tarmoklarida suğoriştaqsimlanişini ariq-oqsoqol nazorat qilgan. O.lar turli soliqlar töplaşga, q.x. yumuşlarini bajarişga, qaşarlarni uyuştirişga va töymarakalarni taşkil etişga rahbarlik qilganlar. Ba'zan zarurat tu-ğilganda O. lardan oilaviy-maişiy masalalarni hal etişda ham maslahatlar söralgan.
Hozir — qişloq fuqarolar yiğinlari va şaharlar mahalla qömitalari raislari. Respublika, viloyat, tuman va şaharlarda O.lar kengaşlari faoliyat yuritmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҚСОҚОЛ — Марказий Осиё халқлари, жумладан, ўзбеклар ўртасида обрў эътиборли, ували-жували ва тадбиркор кишиларга нисбатан ҳурмат юзасидан ишлатиладиган атама. О.лар қадимда уруғ-жамоа бошлиғи ва кейинги даврларда нуфузли аъёнлар тоифасига киритилган. Мас, Хива хонлигида О.лар элчиларни қабул қилиш ва б. кўпгина тадбирларда фаол иштирок этишган.
Қишлоқжамоасини ҳам сайлаб қўйиладиган О. лар бошқаришган. Йирик шаҳарлар, даҳалар ва маҳалла (гузарлар) бошликлари ҳам О.лар ҳисобланган. Шунингдек, қишлоқ ҳунармандчилик устахоналарига ҳам О.лар раҳбарлик қилган. Йирик сув тармокларида суғориштақсимланишини ариқ-оқсоқол назорат қилган. О.лар турли солиқлар тўплашга, қ.х. юмушларини бажаришга, қашарларни уюштиришга ва тўймаракаларни ташкил этишга раҳбарлик қилганлар. Баъзан зарурат ту-ғилганда О. лардан оилавий-маиший масалаларни ҳал этишда ҳам маслаҳатлар сўралган.
Ҳозир — қишлоқ фуқаролар йиғинлари ва шаҳарлар маҳалла қўмиталари раислари. Республика, вилоят, туман ва шаҳарларда О.лар кенгашлари фаолият юритмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.