Öratepa zilzilasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 141-b. — ziyouz.com
Öratepa zilzilasi — Turkiston tizmasining şim. etagida 1897 yil 17 sentyabr soat 15 yarimlarda sodir bölgan. Uning kuçi Örta Osiyoning katta qismida sezilgan. Yer qimirlaş markazida (Öratepa yaqinida) magnitudasi 6,6, kuçi 8 ballga yetgan. Oradan 2 soat ötgaç, zilzila deyarli şunday kuç bilan yana takrorlangan. Zilzila zarbidan köplab qişloqlar, ayniqsa, Öratepaning şim. ğarbidagi Uvoq, Irganakli, Turkoman kabi qişloqlar vayronaga aylandi. Toğ yon bağridagi jinslar uvalanib, katta öpirilişlar va köçkilarni keltirib çiqargan. Yer yuzasida 20—30 sm li yoriqlar paydo bölgan. 7—8 balli epitsentr zonasi 600 km2 hududni qamrab olgan. Zilzila kuçi Xöjand, Qöqon, Jizzax, Samarqand va Toşkentda 6—7 ball, Buxoro, Turkiston, Avliyoota (Taroz), Qöqon, Andijon va Marğilonda 5 ball bilan sezilgan. Oldingi zilziladan şikast körgan bir qança imoratlar takroriy zilzilada butunlay buzilgan. Ayniqsa, Samarqanddagi Registon maydonida joylaşgan Uluğbek madrasasiga katta zarar yetgan. Keyingi yillarda TurkistonNurota toğlarida bir qança zilzilalar qayd qilingan. Şulardan eng kuçlisi 1898 yilda Zominda 8 balli, 1923 yilda Öratepada 7 balli va 1955 yilda Jizzaxda 6—7 balli yer qimirlaşlar sodir bölgan. Bu zilzilalarning seysmotektonik şaroitlarini örganiş natijasida TurkistonNurota zonasi ajratildi. Bu zona kuçli yer qimirlaşlar bölib turadigan jan. Farğona seysmogen zonasining davomiga joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРАТЕПА ЗИЛЗИЛАСИ — Туркистон тизмасининг шим. этагида 1897 йил 17 сентябр соат 15 яримларда содир бўлган. Унинг кучи Ўрта Осиёнинг катта қисмида сезилган. Ер қимирлаш марказида (Ўратепа яқинида) магнитудаси 6,6, кучи 8 баллга етган. Орадан 2 соат ўтгач, зилзила деярли шундай куч билан яна такрорланган. Зилзила зарбидан кўплаб қишлоқлар, айниқса, Ўратепанинг шим. ғарбидаги Увоқ, Ирганакли, Туркоман каби қишлоқлар вайронага айланди. Тоғ ён бағридаги жинслар уваланиб, катта ўпирилишлар ва кўчкиларни келтириб чиқарган. Ер юзасида 20—30 см ли ёриқлар пайдо бўлган. 7—8 балли эпицентр зонаси 600 км2 ҳудудни қамраб олган. Зилзила кучи Хўжанд, Қўқон, Жиззах, Самарқанд ва Тошкентда 6—7 балл, Бухоро, Туркистон, Авлиёота (Тароз), Қўқон, Андижон ва Марғилонда 5 балл билан сезилган. Олдинги зилзиладан шикаст кўрган бир қанча иморатлар такрорий зилзилада бутунлай бузилган. Айниқса, Самарқанддаги Регистон майдонида жойлашган Улуғбек мадрасасига катта зарар етган. Кейинги йилларда ТуркистонНурота тоғларида бир қанча зилзилалар қайд қилинган. Шулардан энг кучлиси 1898 йилда Зоминда 8 балли, 1923 йилда Ўратепада 7 балли ва 1955 йилда Жиззахда 6—7 балли ер қимирлашлар содир бўлган. Бу зилзилаларнинг сейсмотектоник шароитларини ўрганиш натижасида ТуркистонНурота зонаси ажратилди. Бу зона кучли ер қимирлашлар бўлиб турадиган жан. Фарғона сейсмоген зонасининг давомига жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.