Orbita
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 201–202-b. — ziyouz.com
Orbita (lot. orbita — yöl, iz) — ixtiyoriy tabiiy yoki sun'iy kosmik jism harakatining töla yöli. Xususan, Quyoş sistemasining har bir jismi (sayyoralar va ularning yöldoşlari, kometalar, asteroidlar, kosmik apparatlar), yulduzlar va galaktikalar öz O.lari b-n aniq farqlanadi. Şu maqsadda fanga O. elementlari tuşunçasi kiritilgan. Kosmik jismning istalgan vaqtdagi örnini va uning O.si fazodagi vaziyatini tula aniklaş uçun O.ning 6 ta elementi kuzatişlar yordamida topiladi. Mas, ixtiyoriy sayyora uçun uning O.si elementlari quyidagilar: sayyora O.si tekisligining ekliptikaga qiyaligi, O. katta yarim öqi, O. ekssentrisiteti, O. perigeliy nuqtasining çiqiş tugunidan uzokligi, çiqiş tugunini bahorgi tengkunlik nuqtasidan uzokligi, sayyoraning perigeliy nuqtadan ötiş payti.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОРБИТА (лот. orbita — йўл, из) — ихтиёрий табиий ёки сунъий космик жисм ҳаракатининг тўла йўли. Хусусан, Қуёш системасининг ҳар бир жисми (сайёралар ва уларнинг йўлдошлари, кометалар, астероидлар, космик аппаратлар), юлдузлар ва галактикалар ўз О.лари б-н аниқ фарқланади. Шу мақсадда фанга О. элементлари тушунчаси киритилган. Космик жисмнинг исталган вақтдаги ўрнини ва унинг О.си фазодаги вазиятини тула аниклаш учун О.нинг 6 та элементи кузатишлар ёрдамида топилади. Мас, ихтиёрий сайёра учун унинг О.си элементлари қуйидагилар: сайёра О.си текислигининг эклиптикага қиялиги, О. катта ярим ўқи, О. эксцентриситети, О. перигелий нуқтасининг чиқиш тугунидан узоклиги, чиқиш тугунини баҳорги тенгкунлик нуқтасидан узоклиги, сайёранинг перигелий нуқтадан ўтиш пайти.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.