Ördak
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 143–144-b. — ziyouz.com
Ördak ÖRDAK, xonaki ördak — ördaksimonlar oilasiga mansub parranda. Mil.dan ming yil oldin xonakilaştirilgan. Yovvoyi ördak — kryakvadan kelib çiqqan. Ö. deyarli barça mamlakatlarda, ayniqsa, Xitoy (562 mln. boş), Indoneziya (28 mln. boş), Vyetnam (50 mln. boş)da köp urçitiladi. Jahonda jami 830 mln. boş Ö. boqiladi (1999). Ö.ning tana tuzilişi qayiqsimon, kökragi keng, böyni va boşi uzun, oyoq barmoqlari suzuvçi parda bilan qöşilgan. Tumşuği sarğişqizil yoki töq sariq, bir oz qayrilgan. Patlarining rangi oqiş, sarğimtir, kulrang, qora va boşqalar Erkagining dumida bir neçta yuqoriga qayrilgan patlari bor. 24—28 haftaligida jinsiy yetiladi. Tödada 5—6 makiyonga bitta erkak Ö. qoldiriladi. Bir mavsumda (5—6 oy) 90—130 ta tuxum qiladi (sun'iy tullatib yiliga 250 tadan tuxum oliş mumkin). Tuxumi vazni 85—90 g. Tuxumidan tuxum poroşogi, melanj tayyorlaşda va konditer sanoatida foydalaniladi. Tuxumdan jöja oçib çiqiş (inkubatsiya) muddati 27—28 kun. Voyaga yetgan erkak Ö. vazni 3—4, makiyoni 2,5—3 kg. Beradigan mahsulotiga qarab Ö. göşt, göşttuxum yoki tuxumgöşt, serpuşt (sertuxum) zotlarga ajratiladi. Ö., asosan göşt uçun yetiştiriladi. Göşti mayin, mazali, parhez mahsulot. Xöjaliklarda zotli Ö.ning asosiy qismini p ye k i n Ö.lari taşkil etadi. Kiçik fermer xöjaliklari va xususiy xöjaliklarda oq moskva, ukraina oq va kulrang Ö.i hamda xakikempbell va boşqalar zotlari boqiladi. Ö. göşti, asosan, ixtisoslaştirilgan xöjaliklarda intensiv texnologiya asosida yetiştiriladi. Sanoat usulida yetiştirişda Ö.lar göşt uçun maxsus kataklarda boqiladi.
Ö. jöjalari göşt uçun (7—8 oy) har bir boş parrandaga 8,8—9,1 kg töla qimmatli quruq aralaş yem bilan boqiladi. Ö.lar suv havzalarida ösadigan ötlar, mayda jonivorlar bilan ham oziqlanadi.
Ayrim mamlakatlarda (Fransiya, Italiya, Daniya va boşqalar) sanoat parrandaçiligida Janubiy Amerikada tarqalgan yovvoyi muskus Ö.laridan kelib çiqqan, oğirligi 2—5 kg gaça, göşti mayin, ilvasin göşti ta'mini beradigan, yoği kam muskus Ö. (Saşpa tokspaga) köproq yetiştiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРДАК, хонаки ўрдак — ўрдаксимонлар оиласига мансуб парранда. Мил.дан минг йил олдин хонакилаштирилган. Ёввойи ўрдак — кряквадан келиб чиққан. Ў. деярли барча мамлакатларда, айниқса, Хитой (562 млн. бош), Индонезия (28 млн. бош), Вьетнам (50 млн. бош)да кўп урчитилади. Жаҳонда жами 830 млн. бош Ў. боқилади (1999). Ў.нинг тана тузилиши қайиқсимон, кўкраги кенг, бўйни ва боши узун, оёқ бармоқлари сузувчи парда билан қўшилган. Тумшуғи сарғишқизил ёки тўқ сариқ, бир оз қайрилган. Патларининг ранги оқиш, сарғимтир, кулранг, қора ва бошқалар Эркагининг думида бир нечта юқорига қайрилган патлари бор. 24—28 ҳафталигида жинсий етилади. Тўдада 5—6 макиёнга битта эркак Ў. қолдирилади. Бир мавсумда (5—6 ой) 90—130 та тухум қилади (сунъий туллатиб йилига 250 тадан тухум олиш мумкин). Тухуми вазни 85—90 г. Тухумидан тухум порошоги, меланж тайёрлашда ва кондитер саноатида фойдаланилади. Тухумдан жўжа очиб чиқиш (инкубация) муддати 27—28 кун. Вояга етган эркак Ў. вазни 3—4, макиёни 2,5—3 кг. Берадиган маҳсулотига қараб Ў. гўшт, гўшттухум ёки тухумгўшт, серпушт (сертухум) зотларга ажратилади. Ў., асосан гўшт учун етиштирилади. Гўшти майин, мазали, парҳез маҳсулот. Хўжаликларда зотли Ў.нинг асосий қисмини п е к и н Ў.лари ташкил этади. Кичик фермер хўжаликлари ва хусусий хўжаликларда оқ москва, украина оқ ва кулранг Ў.и ҳамда хакикемпбелл ва бошқалар зотлари боқилади. Ў. гўшти, асосан, ихтисослаштирилган хўжаликларда интенсив технология асосида етиштирилади. Саноат усулида етиштиришда Ў.лар гўшт учун махсус катакларда боқилади.
Ў. жўжалари гўшт учун (7—8 ой) ҳар бир бош паррандага 8,8—9,1 кг тўла қимматли қуруқ аралаш ем билан боқилади. Ў.лар сув ҳавзаларида ўсадиган ўтлар, майда жониворлар билан ҳам озиқланади.
Айрим мамлакатларда (Франция, Италия, Дания ва бошқалар) саноат паррандачилигида Жанубий Америкада тарқалган ёввойи мускус Ў.ларидан келиб чиққан, оғирлиги 2—5 кг гача, гўшти майин, илвасин гўшти таъмини берадиган, ёғи кам мускус Ў. (Сашпа токспага) кўпроқ етиштирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.