Orenburg
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 212–213-b. — ziyouz.com
Orenburg (1938-1957 y.larda Çkalov) — RFning Orenburg viloyatidagi şahar. Ural daryosi böyida. T.y. tuguni. Aholisi 529,6 ming kişi (1998). Şahar sanoatida maşinasozlik yetakçi örinda — temirçilik, presslaş asbobuskunalari, parmalovçi jihozlar, past voltli apparatlar, stanok va b. işlab çiqariladi; yoqilği, kimyo va neft kimyosi, yengil (ipak gazla-malar, kön), oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. 4 oliy öquv yurti, 3 teatr, ölkaşunoslik, tasviriy san'-at muzeylari bor. Ilk bor 1735 y.da Ör daryosining Yoyiq (hoz. Ural)ga quyiliş joyida vujudga kelgan (nomi şundan); 1743 y.dan hoz. örnida. O. 18-a. va 19-a.ning 1-yarmida harbiy çegara liniyasining asosiy istehkomi; 1744 y.dan O. gubernyasi, 1782 y.dan Ufa no-ibligi (namestniçestvosi)ning markazi, 1796—1801 va 1865 y.dan gubernya markazi. O. kazak qöşinlarining harbiy va ma'muriy markazi (1748 y.dan). 1850—81 y.larda general gubernatorlik markazi. Rossiya imperiyasi b-n Örta Osiyo xonliklari örtasida 18— 19-a.larda savdo va elçilik alokalari, asosan, O. orqali ötgan. Örta Osiyodan O.ga savdo va elçilik karvonlari qatnab turgan (q. Orenburg savdo Nuli). 1900—1906 y.larda O. — Toşkent t.y. qurilgan. 1920—25 y.larda Qirğiziston Muxtor Respublikasi (öşa vaktlarda ruslar Qozoğistonni Kirgiziya deb atagan) poytaxti. Me'moriy yodgorliklardan qal'a darvozasi krldikdari (18-a.), karvonsaroy (1836—42) saklanib qolgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОРЕНБУРГ (1938-1957 й.ларда Чкалов) — РФнинг Оренбург вилоятидаги шаҳар. Урал дарёси бўйида. Т.й. тугуни. Аҳолиси 529,6 минг киши (1998). Шаҳар саноатида машинасозлик етакчи ўринда — темирчилик, пресслаш асбобускуналари, пармаловчи жиҳозлар, паст вольтли аппаратлар, станок ва б. ишлаб чиқарилади; ёқилғи, кимё ва нефть кимёси, енгил (ипак газла-малар, кўн), озиқ-овқат саноати корхоналари мавжуд. 4 олий ўқув юрти, 3 театр, ўлкашунослик, тасвирий санъ-ат музейлари бор. Илк бор 1735 й.да Ўр дарёсининг Ёйиқ (ҳоз. Урал)га қуйилиш жойида вужудга келган (номи шундан); 1743 й.дан ҳоз. ўрнида. О. 18-а. ва 19-а.нинг 1-ярмида ҳарбий чегара линиясининг асосий истеҳкоми; 1744 й.дан О. губерняси, 1782 й.дан Уфа но-иблиги (наместничествоси)нинг маркази, 1796—1801 ва 1865 й.дан губерня маркази. О. казак қўшинларининг ҳарбий ва маъмурий маркази (1748 й.дан). 1850—81 й.ларда генерал губернаторлик маркази. Россия империяси б-н Ўрта Осиё хонликлари ўртасида 18— 19-а.ларда савдо ва элчилик алокалари, асосан, О. орқали ўтган. Ўрта Осиёдан О.га савдо ва элчилик карвонлари қатнаб турган (қ. Оренбург савдо Нули). 1900—1906 й.ларда О. — Тошкент т.й. қурилган. 1920—25 й.ларда Қирғизистон Мухтор Республикаси (ўша вактларда руслар Қозоғистонни Киргизия деб атаган) пойтахти. Меъморий ёдгорликлардан қалъа дарвозаси крлдикдари (18-а.), карвонсарой (1836—42) сакланиб қолган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.