Orenburg savdo yöli
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 214-b. — ziyouz.com
Orenburg savdo yöli - Rossiya b-n Örta Osiyo örtasidagi savdo yöli. Rossiya hukumati 18-a.ning 30-y.larida Qozoğiston yerlarini özlaştiriş va Örta Osiyo b-n savdoni rivojlantiriş maqsadida Yoyiq daryosiga quyiladigan Ör daryosi yonida harbiy qal'a qurişga kirişib, K. Kirillov boşçiligida Orenburg ekspeditsiyasini taşkil etdi. Ekspeditsiyaga harbiy qal'a quriş b-n birga özbek xonliklari b-n aloqalarni rivojlantiriş hamda özbek savdogarlariga imtiyozlar beriş vazifalari yuklatiddi. Orenburg ş. kelajakda Rossiyaning Turkiston ölkasi b-n diplomatik, iqtisodiy aloqalarida muhim örin tutişi lozim edi. Hukumat körsatmasida Toşkent, Xöjand, Xiva, Buxoro b-n aloqani yuksak darajaga kötarişga alohida ahamiyat beriddi. Bu-xoroga 1-marta savdo karvoni yuborila-digan böldi, özbeklarga Rossiyada doimiy yaşaşga ruxsat ham berildi.
1735 y. avg.dan Orenburg ş.ga poydevor qöyildi, unda toşkentlik savdogarlar ham qatnaşgan. 1744 y.da Orenburg gubernyasi taşkil topdi. Rossiya hukumati Örta Osiyodan inglizlarni surib çiqariş uçun xonliklar b-n har qanday yöl b-n bölsada diplomatik munosabatlarni qöllab-quvvatladi, ularning elçilarini izzat-ik-rom b-n kutib oddi.
Taşqi işlar kollegiyasi 1750 y.da Orenburgga Xiva xoni Ğoyibxon vakillari kelganligini bilgandan söng gubernator Neplyuyevga elçi orqali xonga tabrik va sovğa yuborişni topşiradi va savdoni rağbatlantiriş, Orenburgga köplab savdogarlarni yuborişni taklif etadi. 1753 y.da Xiva va Buxoroga Danilo Rukavkin boşçili-gida savdo karvoni keladi.
O.s.y.ning uzunligi taxm. 2226 km bölib, karvon uni 50—60 kun mobaynida bosib ötgan.
1757, 1761 va 1763 y.larda Xiva elçilari Orenburg va Astraxonga keladi. Söngra elçi har yili apr. va avg. oylarida Xiva mahsulotlarini Astraxonga taşib beriş uçun Manğişloqqa rus kemalarini yuborişni söraydi. 1774 y.da Buxoro elçisi Ernazar Mak,-sutov Kaspiy dengizi atroflarida bepul savdo qilişga ruxsat oladi. Şundan söng buxoroliklarga Rossiya orkali Makkaga haj safariga borişga ruxsat beriladi. O.yey. Rossiyaning Örta Osiyo xonliklari b-n iqtisodiy, siyosiy va savdo-sotiq işlarini kuçaytirişda muhim rol öynadi.
Nazirboy Tojiboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОРЕНБУРГ САВДО ЙЎЛИ - Россия б-н Ўрта Осиё ўртасидаги савдо йўли. Россия ҳукумати 18-а.нинг 30-й.ларида Қозоғистон ерларини ўзлаштириш ва Ўрта Осиё б-н савдони ривожлантириш мақсадида Ёйиқ дарёсига қуйиладиган Ўр дарёси ёнида ҳарбий қалъа қуришга киришиб, К. Кириллов бошчилигида Оренбург экспедициясини ташкил этди. Экспедицияга ҳарбий қалъа қуриш б-н бирга ўзбек хонликлари б-н алоқаларни ривожлантириш ҳамда ўзбек савдогарларига имтиёзлар бериш вазифалари юклатидди. Оренбург ш. келажакда Россиянинг Туркистон ўлкаси б-н дипломатик, иқтисодий алоқаларида муҳим ўрин тутиши лозим эди. Ҳукумат кўрсатмасида Тошкент, Хўжанд, Хива, Бухоро б-н алоқани юксак даражага кўтаришга алоҳида аҳамият беридди. Бу-хорога 1-марта савдо карвони юборила-диган бўлди, ўзбекларга Россияда доимий яшашга рухсат ҳам берилди.
1735 й. авг.дан Оренбург ш.га пойдевор қўйилди, унда тошкентлик савдогарлар ҳам қатнашган. 1744 й.да Оренбург губерняси ташкил топди. Россия ҳукумати Ўрта Осиёдан инглизларни суриб чиқариш учун хонликлар б-н ҳар қандай йўл б-н бўлсада дипломатик муносабатларни қўллаб-қувватлади, уларнинг элчиларини иззат-ик-ром б-н кутиб одди.
Ташқи ишлар коллегияси 1750 й.да Оренбургга Хива хони Ғойибхон вакиллари келганлигини билгандан сўнг губернатор Неплюевга элчи орқали хонга табрик ва совға юборишни топширади ва савдони рағбатлантириш, Оренбургга кўплаб савдогарларни юборишни таклиф этади. 1753 й.да Хива ва Бухорога Данило Рукавкин бошчили-гида савдо карвони келади.
О.с.й.нинг узунлиги тахм. 2226 км бўлиб, карвон уни 50—60 кун мобайнида босиб ўтган.
1757, 1761 ва 1763 й.ларда Хива элчилари Оренбург ва Астрахонга келади. Сўнгра элчи ҳар йили апр. ва авг. ойларида Хива маҳсулотларини Астрахонга ташиб бериш учун Манғишлоққа рус кемаларини юборишни сўрайди. 1774 й.да Бухоро элчиси Эрназар Мак,-сутов Каспий денгизи атрофларида бепул савдо қилишга рухсат олади. Шундан сўнг бухороликларга Россия оркали Маккага ҳаж сафарига боришга рухсат берилади. О.ей. Россиянинг Ўрта Осиё хонликлари б-н иқтисодий, сиёсий ва савдо-сотиқ ишларини кучайтиришда муҳим роль ўйнади.
Назирбой Тожибоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.