Örgimçaksimonlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 142–143-b. — ziyouz.com
Örgimçaksimonlar — xelitseralilar kenja tipiga mansub böğimoyoqlşar sinfi. Uz. 0,1 mm dan 17 sm gaça. Oğiz organi söruvçi. Közlari oddiy. Boşkökragi ingiçka poyaça orqali qorin bilan tutaşgan yoki unga qöşilib ketgan. Qorinoyoqlari reduksiyaga uçragan yoki şaklan özgarib taroqsimon ösimta, varaqsimon öpka yoki tör bezlarini hosil qiladi. Öpka yoki traxeyalar orqali nafas oladi. Ayiriş organlari — malpigi nayçalari va koksal bezlar. Köpçilik Ö.da zahar bezlari bor. Ayrim jinsli, tuxum qöyadi, ayrim turlari (çayonlar) tirik tuğadi. 60000 ga yaqin turi bor; kanalar, çayonlar, telifonlar, frinlar, tartaridlar, palpigradlar, fitsinuleylar, soxta çayonlar, solpugalar, piçanörarlar, örgimçaklar turkumlariga bölinadi. Ö. keng tarqalgan, köpçiligi quruqlikda yaşaydi; kanalar va örgimçaklar orasida ikkilamçi marta suvda yaşaşga ötgan turlari bor. Köpçiligi yirtqiç, har xil umurtqasizlar bilan oziqlanadi. Bir qança turlari parazit (kanalar) va ösimlikxör (örgimçakkanalar). Özbekiston hududida kanalar, çayonlar, solpugalar va örgimçaklarning bir neça yuz turi tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРГИМЧАКСИМОНЛАР — хелицералилар кенжа типига мансуб бўғимоёқлшар синфи. Уз. 0,1 мм дан 17 см гача. Оғиз органи сўрувчи. Кўзлари оддий. Бошкўкраги ингичка пояча орқали қорин билан туташган ёки унга қўшилиб кетган. Қориноёқлари редукцияга учраган ёки шаклан ўзгариб тароқсимон ўсимта, варақсимон ўпка ёки тўр безларини ҳосил қилади. Ўпка ёки трахеялар орқали нафас олади. Айириш органлари — мальпиги найчалари ва коксал безлар. Кўпчилик Ў.да заҳар безлари бор. Айрим жинсли, тухум қўяди, айрим турлари (чаёнлар) тирик туғади. 60000 га яқин тури бор; каналар, чаёнлар, телифонлар, фринлар, тартаридлар, пальпиградлар, фицинулейлар, сохта чаёнлар, сольпугалар, пичанўрарлар, ўргимчаклар туркумларига бўлинади. Ў. кенг тарқалган, кўпчилиги қуруқликда яшайди; каналар ва ўргимчаклар орасида иккиламчи марта сувда яшашга ўтган турлари бор. Кўпчилиги йиртқич, ҳар хил умуртқасизлар билан озиқланади. Бир қанча турлари паразит (каналар) ва ўсимликхўр (ўргимчакканалар). Ўзбекистон ҳудудида каналар, чаёнлар, сольпугалар ва ўргимчакларнинг бир неча юз тури тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.