Örindoşlik

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 148–149-b. — ziyouz.com

Örindoşlik — asosiy lavozim bilan bir vaktda boşqa maoşli lavozimni egallab turiş, şuningdek, asosiy işdan taşqari haq tölanadigan boşqa işni muntazam bajariş. Özbekiston Respublikasi mehnat qonunçiligiga köra, Ö. böyiça işga qabul qiliş mehnat şartnomasi tuziş va işga qabul qiliş haqida buyruq çiqariş yöli bilan rasmiylaştiriladi. Ö. böyiça işga kirayotgan şaxsdan u işlab turgan korxona tomonidan ruxsat berilişi, mehnat daftarçasi talab etilmaydi, uning örniga doimiy iş joyidan ma'lumotnoma taqdim etilişi lozim. Xodimning iltimosi bilan uning doimiy iş joyida Ö. böyiça işlayotgani haqida daftarçasiga yozuv kiritilişi mumkin. Ö. böyiça işlayotgan şaxs örniga doimiy xodim işga qabul qilinişi munosabati bilan işdan böşatilişi mumkin (Özbekiston Respublikasining MK, 100-modda, 2-qism, 5band). Ö. böyiça işlayotgan şaxsning iş vaqti 1 kunda 4 soatdan köp bölişi mumkin emas (dam oliş kunlari töliq iş kuni). Örindoşning iş vakti jami oylik iş vaqti normasining yarmidan köpayib ketişiga yöl qöyilmaydi. Faqat bitta joyda Ö. asosida işlaş mumkin. Ö. böyiça işlayotgan şaxs umumiy asoslarda yillik mehnat ta'tilidan foydalanadi va unga asosiy iş joyidagi ta'til bilan bir vaqtda ta'til berilişi lozim. Ta'til vaqti uçun örindoş xodimning iş joyi (lavozimi) hamda örtaça iş haqi saqlanadi. Bir paytning özida ikki rahbarlik lavozimida Ö. böyiça işlaş mumkin emas. Örindoş xodimga amalda bajargan iş hajmiga köra (agar işbay işlasa) yoki işlagan va işiga mutanosib holda (vaqtbay işlasa — 0,5 stavkadan köp bölmagan miqdorda) iş haqi tölanadi. Korxonada belgilangan mukofot va boşqalar ustama haqlar jamoa şartnomasida belgilab qöyilgani böyiça örindoş xodimga ham tölanişi, unga korxona xodimlari uçun belgilangan boşqa imtiyozlar berilişi, kafolatli tölovlar tölanişi mumkin. Ularni xizmat safariga yuboriş kelişuvga köra va asosiy iş joyidagi iş xususiyatlari hisobga olingani holda amalga oşiriladi.

Ta'lim, soğliqni saqlaş, madaniyat, san'at va boşqalar ayrim soha mutaxassislarining ba'zi toifalariga bir neça muassasada Ö. böyiça işlaşiga ruxsat etiladi.

18 yoşga tölmagan xodimlarning Ö. böyiça işlaşiga ruxsat etilmaydi. Şuningdek, işining xususiyati (intensivligi, xatarlilik darajasi va boşqalar) hisobga olingani holda ayrim toifa xodimlarning Ö. böyiça işlaşi korxona iş beruvçisi tomonidan xodimlar vakillik organi bilan kelişilgan holda çeklab qöyilişi mumkin. Davlat xizmatçilarining ayrim toifalari (mas, prokuratura, davlat soliq xizmati organlari xodimlari, sudyalar, notariuslar, bank boşqaruvçilari va boşqalar) uçun Ö. böyiça işlaş qonun hujjatlari bilan taqiqlanadi.

Yöldoş Tursunov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЎРИНДОШЛИК — асосий лавозим билан бир вактда бошқа маошли лавозимни эгаллаб туриш, шунингдек, асосий ишдан ташқари ҳақ тўланадиган бошқа ишни мунтазам бажариш. Ўзбекистон Республикаси меҳнат қонунчилигига кўра, Ў. бўйича ишга қабул қилиш меҳнат шартномаси тузиш ва ишга қабул қилиш ҳақида буйруқ чиқариш йўли билан расмийлаштирилади. Ў. бўйича ишга кираётган шахсдан у ишлаб турган корхона томонидан рухсат берилиши, меҳнат дафтарчаси талаб этилмайди, унинг ўрнига доимий иш жойидан маълумотнома тақдим этилиши лозим. Ходимнинг илтимоси билан унинг доимий иш жойида Ў. бўйича ишлаётгани ҳақида дафтарчасига ёзув киритилиши мумкин. Ў. бўйича ишлаётган шахс ўрнига доимий ходим ишга қабул қилиниши муносабати билан ишдан бўшатилиши мумкин (Ўзбекистон Республикасининг МК, 100-модда, 2-қисм, 5банд). Ў. бўйича ишлаётган шахснинг иш вақти 1 кунда 4 соатдан кўп бўлиши мумкин эмас (дам олиш кунлари тўлиқ иш куни). Ўриндошнинг иш вакти жами ойлик иш вақти нормасининг ярмидан кўпайиб кетишига йўл қўйилмайди. Фақат битта жойда Ў. асосида ишлаш мумкин. Ў. бўйича ишлаётган шахс умумий асосларда йиллик меҳнат таътилидан фойдаланади ва унга асосий иш жойидаги таътил билан бир вақтда таътил берилиши лозим. Таътил вақти учун ўриндош ходимнинг иш жойи (лавозими) ҳамда ўртача иш ҳақи сақланади. Бир пайтнинг ўзида икки раҳбарлик лавозимида Ў. бўйича ишлаш мумкин эмас. Ўриндош ходимга амалда бажарган иш ҳажмига кўра (агар ишбай ишласа) ёки ишлаган ва ишига мутаносиб ҳолда (вақтбай ишласа — 0,5 ставкадан кўп бўлмаган миқдорда) иш ҳақи тўланади. Корхонада белгиланган мукофот ва бошқалар устама ҳақлар жамоа шартномасида белгилаб қўйилгани бўйича ўриндош ходимга ҳам тўланиши, унга корхона ходимлари учун белгиланган бошқа имтиёзлар берилиши, кафолатли тўловлар тўланиши мумкин. Уларни хизмат сафарига юбориш келишувга кўра ва асосий иш жойидаги иш хусусиятлари ҳисобга олингани ҳолда амалга оширилади.

Таълим, соғлиқни сақлаш, маданият, санъат ва бошқалар айрим соҳа мутахассисларининг баъзи тоифаларига бир неча муассасада Ў. бўйича ишлашига рухсат этилади.

18 ёшга тўлмаган ходимларнинг Ў. бўйича ишлашига рухсат этилмайди. Шунингдек, ишининг хусусияти (интенсивлиги, хатарлилик даражаси ва бошқалар) ҳисобга олингани ҳолда айрим тоифа ходимларнинг Ў. бўйича ишлаши корхона иш берувчиси томонидан ходимлар вакиллик органи билан келишилган ҳолда чеклаб қўйилиши мумкин. Давлат хизматчиларининг айрим тоифалари (мас, прокуратура, давлат солиқ хизмати органлари ходимлари, судьялар, нотариуслар, банк бошқарувчилари ва бошқалар) учун Ў. бўйича ишлаш қонун ҳужжатлари билан тақиқланади.

Йўлдош Турсунов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.