Orinoko
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 216–217-b. — ziyouz.com
Orinoko (mahalliy indeyslar tilida Orinuku — daryo) — Jan. Ameri-kadagi daryo, Venesuela va Kolumbiyada. Uz. 2730 km, havzasining mayd. 1086 ming km2. Gviana yassitoğligidan boşlanadi va Atlantika okeaniga botqoqli delta (mayd. 20 ming km2) hosil qilib quyiladi. Yuqori oqimida O.dan Kasikyare daryosi ajralib çiqib, Ama-zonkaning Riu-Negru irmoğiga quyiladi. Meta irmoği quyiladigan joyga-ça serostona, tez oqadi. Örta oqimida sersuv. Delta qismida daryo 36 tarmoqqa ajralgan. Yoğingarçilik davri (apr.— sent.)da suv sathi 8—15 m gaça kötariladi. Bu vaqtda kemalar Kolumbiya çe-garasigaça bora oladi. O. havzasidagi kema yöllarining umumiy uz. 12 ming km. Daryo okeanga yiliga 915 km3 suv, 45 mln.t oqiziq keltiradi. Quyi qismida yillik örtaça suv sarfi 29 ming m3/sek. GES lar qurilgan. Baliq turi köp.
O.ning quyiliş joyini 1498 y.da X. Kolumb, 1499 y.da A. Oxeda va A. Vespuççi ekspeditsiyasi, örta oqimini ispan sayyohi Diyego Ordas tadqiq qilgan. 1800 y.da nemis olimi A. Gumboldt fransuz botanigi E. Bonplan b-n birgalikda O. böylab sayohat qilib, uning Amazonka sistemasi b-n tutaş ekanligini anikladilar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОРИНОКО (маҳаллий индейслар тилида Оринуку — дарё) — Жан. Амери-кадаги дарё, Венесуэла ва Колумбияда. Уз. 2730 км, ҳавзасининг майд. 1086 минг км2. Гвиана ясситоғлигидан бошланади ва Атлантика океанига ботқоқли дельта (майд. 20 минг км2) ҳосил қилиб қуйилади. Юқори оқимида О.дан Касикьяре дарёси ажралиб чиқиб, Ама-зонканинг Риу-Негру ирмоғига қуйилади. Мета ирмоғи қуйиладиган жойга-ча серостона, тез оқади. Ўрта оқимида серсув. Дельта қисмида дарё 36 тармоққа ажралган. Ёғингарчилик даври (апр.— сент.)да сув сатҳи 8—15 м гача кўтарилади. Бу вақтда кемалар Колумбия че-гарасигача бора олади. О. ҳавзасидаги кема йўлларининг умумий уз. 12 минг км. Дарё океанга йилига 915 км3 сув, 45 млн.т оқизиқ келтиради. Қуйи қисмида йиллик ўртача сув сарфи 29 минг м3/сек. ГЭС лар қурилган. Балиқ тури кўп.
О.нинг қуйилиш жойини 1498 й.да X. Колумб, 1499 й.да А. Охеда ва А. Веспуччи экспедицияси, ўрта оқимини испан сайёҳи Диего Ордас тадқиқ қилган. 1800 й.да немис олими А. Гумбольдт француз ботаниги Э. Бонплан б-н биргаликда О. бўйлаб саёҳат қилиб, унинг Амазонка системаси б-н туташ эканлигини аникладилар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.