Orissa

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 221-b. — ziyouz.com

Orissa (oriya xalqi nomidan) — Hindistonning şarqiy qismidagi ştat (1947 y.dan). Mayd. 156 ming km2. Aholisi 36,7 mln. kişi, aksari kis-mi oriyalar. Ma'muriy markazi — Bxubaneşvar ş. Ştatning katta qismi Dekan yassi-toğligida (örtaça bal. 200—700 m). Jan.da Şarqiy Gattoğlari (bal. 1000— 1500 m) bor. Şarqi Bengaliya qöltiği-gatutaş. Sohili pasttekislik. Iklimi subekvatorial mussonli iklim. Yillik örtaça t-ra 18—25°. Yillik yoğin 1500 mm gaça. Toğ yon bağirlari tropik örmonlar, sohillari qisman mangra örmonlari b-n qoplangan.

O. — sanoati rivojlanib borayotgan agrar ştat. Aholisining katta qismi q.x.da band. Haydaşga yarokli yerlarning 57% dan foydalaniladi, şundan 15% suğoriladi. Şoli, şuningdek, tariq, şakarqamiş, jut, bir oz paxta va b. ekinlar ekiladi. Sohilga yaqin suvlardan baliqovlanadi. Energetika resurslaridan deyarli foydalanilmaydi. Marganets, temir va xrom rudalari qazib olinadi. Qora metallurgiya va mineral öğitlar, alyuminiy z-dlari, kabel va prokat işlab çikaruvçi korxonalar, ferromarganets, sement z-dlari bor. Hunarmandçilikda badi-iy buyumlar i.ç. rivojlangan.

Qadimda O. hududi örnida Kalinga davlati bölgan. 16-a.gaça O. turli davlatlar tarkibida bölib keldi. 1576 y.da O.ni Boburiylar egallagan. 1803 y. da Angliyaning Ost-Indiya kompaniyasi bosib olgan. 1817—18 y.larda O. hududida ingliz mustamlakaçilariga kar-şi katta qözğolonlar bölgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОРИССА (ория халқи номидан) — Ҳиндистоннинг шарқий қисмидаги штат (1947 й.дан). Майд. 156 минг км2. Аҳолиси 36,7 млн. киши, аксари кис-ми ориялар. Маъмурий маркази — Бхубанешвар ш. Штатнинг катта қисми Декан ясси-тоғлигида (ўртача бал. 200—700 м). Жан.да Шарқий Гаттоғлари (бал. 1000— 1500 м) бор. Шарқи Бенгалия қўлтиғи-гатуташ. Соҳили пасттекислик. Иклими субэкваториал муссонли иклим. Йиллик ўртача т-ра 18—25°. Йиллик ёғин 1500 мм гача. Тоғ ён бағирлари тропик ўрмонлар, соҳиллари қисман мангра ўрмонлари б-н қопланган.

О. — саноати ривожланиб бораётган аграр штат. Аҳолисининг катта қисми қ.х.да банд. Ҳайдашга ярокли ерларнинг 57% дан фойдаланилади, шундан 15% суғорилади. Шоли, шунингдек, тариқ, шакарқамиш, жут, бир оз пахта ва б. экинлар экилади. Соҳилга яқин сувлардан балиқовланади. Энергетика ресурсларидан деярли фойдаланилмайди. Марганец, темир ва хром рудалари қазиб олинади. Қора металлургия ва минерал ўғитлар, алюминий з-длари, кабель ва прокат ишлаб чикарувчи корхоналар, ферромарганец, цемент з-длари бор. Ҳунармандчиликда бади-ий буюмлар и.ч. ривожланган.

Қадимда О. ҳудуди ўрнида Калинга давлати бўлган. 16-а.гача О. турли давлатлар таркибида бўлиб келди. 1576 й.да О.ни Бобурийлар эгаллаган. 1803 й. да Англиянинг Ост-Индия компанияси босиб олган. 1817—18 й.ларда О. ҳудудида инглиз мустамлакачиларига кар-ши катта қўзғолонлар бўлган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.