Örmon-daşt zonalari
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 155-b. — ziyouz.com
Örmon-daşt zonalari — mö'tadil va subtropik mintaqalarda joylaşgan tabiat zonalari. Bu zonalar tabiiy landşaftida örmonlar bilan daştlar almaşinib keladi. Mö'tadil mintaqalarda materiklar içki qismida keng maydonlarni egallagan. Yevrosiyoda Dunayböyi pasttekisligidan Oltoy toğlarigaça tutaş zona hosil qiladi. Söngra Mongoliya va Uzoq Şarqda, Xitoyning şim,şarqida ham mavjud. Şim. Amerikaning Buyuk tekisliklari orqali 38° şahrik.gaça çözilgan. Bu zonalarda qiş sovuq va qorli böladi. Yanv.ning örtaça t-rasi —2° dan —20° gaça, iyulniki 18° dan 25° gaça. Yoğin miqdori 400— 1000 mm, köp qismi yoz oylariga töğri keladi. Tuproqlari xilmaxil. Usimliklari kiçikkiçik örmonzorlar va daşt ötloqlaridan, hayvonot dunyosi örmon va daşt hayvonlaridan iborat. Mö'tadil mintaqalarning U.d.z.da keng bargli, igna bargli, mayda bargli örmonli daştlar va preriya zonalari mavjud. Subtropik mintaqalarning Ö.d.z. Şim. Amerika va Janubiy Amerika subtropiklarida joylaşgan. Afrikada va Avstraliyada ham ayrim joylarda Ö.d.z. uçraydi. Janubiy Amerika Ö.d.z.ning içki ölkalari daraxtsiz savanna va pampa bilan band. Iqlimi subtropik mussonli, qişi iliq, yozi issiq. Eng sovuq oyning örtaça t-rasi 4—12°, eng issiq oyniki 20—24°, yoğin miqdori 600— 1200 mm. Ösimliklar vegetatsiyasi yil böyi davom etadi. Tuproqlari unumdor. Daraxt ösimliklari köproq daryo vodiylarida tarqalgan. Ö.d.z. hududlaridan dehqonçilikda, ba'zi joylarda yaylov çorvaçiligida foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРМОН-ДАШТ ЗОНАЛАРИ — мўътадил ва субтропик минтақаларда жойлашган табиат зоналари. Бу зоналар табиий ландшафтида ўрмонлар билан даштлар алмашиниб келади. Мўътадил минтақаларда материклар ички қисмида кенг майдонларни эгаллаган. Евросиёда Дунайбўйи пасттекислигидан Олтой тоғларигача туташ зона ҳосил қилади. Сўнгра Монголия ва Узоқ Шарқда, Хитойнинг шим,шарқида ҳам мавжуд. Шим. Американинг Буюк текисликлари орқали 38° шаҳрик.гача чўзилган. Бу зоналарда қиш совуқ ва қорли бўлади. Янв.нинг ўртача т-раси —2° дан —20° гача, июлники 18° дан 25° гача. Ёғин миқдори 400— 1000 мм, кўп қисми ёз ойларига тўғри келади. Тупроқлари хилмахил. Усимликлари кичиккичик ўрмонзорлар ва дашт ўтлоқларидан, ҳайвонот дунёси ўрмон ва дашт ҳайвонларидан иборат. Мўътадил минтақаларнинг У.д.з.да кенг баргли, игна баргли, майда баргли ўрмонли даштлар ва прерия зоналари мавжуд. Субтропик минтақаларнинг Ў.д.з. Шим. Америка ва Жанубий Америка субтропикларида жойлашган. Африкада ва Австралияда ҳам айрим жойларда Ў.д.з. учрайди. Жанубий Америка Ў.д.з.нинг ички ўлкалари дарахтсиз саванна ва пампа билан банд. Иқлими субтропик муссонли, қиши илиқ, ёзи иссиқ. Энг совуқ ойнинг ўртача т-раси 4—12°, энг иссиқ ойники 20—24°, ёғин миқдори 600— 1200 мм. Ўсимликлар вегетацияси йил бўйи давом этади. Тупроқлари унумдор. Дарахт ўсимликлари кўпроқ дарё водийларида тарқалган. Ў.д.з. ҳудудларидан деҳқончиликда, баъзи жойларда яйлов чорвачилигида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.