Örmon fondi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 152–153-b. — ziyouz.com
Örmon fondi — mamlakat hududidagi jami örmonlar majmui. Özbekistonda örmonlar davlat mulki — umummilliy boylik bölib, davlat tomonidan qöriqlanadi va yagona davlat Ö.f. deb ataladi. Davlat Ö.f. davlat ahamiyatiga ega bölgan (davlat örmon xöjaligi organlari qaramoğidagi örmonlar) hamda boşqa idoralar va yuridik şaxslar foydalanadigan örmonlarga bölinadi. Q.x. uçun möljallangan yerlardagi daraxtlar va töptöp daraxtlar, ekinzorlarning ihota daraxtzorlari, şuningdek, boşqa daraxtzorlar va butalar; temir yöl, avtomobil yöllari, kanallar va boşqalar suv obyektlarining ajratilgan mintaqalaridagi ihota daraxtzorlari; şaharlar va boşqalar aholi punktlaridagi töptöp daraxtlar, şuningdek, kökalamzorlaştiriş uçun ekilgan ösimliklar; tomorqalardagi va boğ uçastkalaridagi daraxtlar hamda töptöp daraxtlar davlat Ö.f. tarkibiga kirmaydi. Örmon bilan qoplangan yerlar, şuningdek, örmon bilan qoplanmagan, ammo örmon xöjaligi ehtiyojlari uçun berilgan yerlar Ö.f. yerlari deb ataladi. Özbekistonda Ö.f. toğ örmonlari (toğlar qiyaliklaridagi arçazorlar, pistazorlar, yonğoqzorlar va boşqalardan taşkil topgan örmonlar), qumli çöl örmonlari (saksovul, qandim, çerkez va boşqalar ösadigan hamda qorakölçilikda yaylov sifatida foydalaniladigan çöllar), töqay örmonl a r i (daryo yoqalarida, daryo orollarida ösadigan turanğil, jiyda, yulğun, çingil, şumtol va boşqalar daraxtzorlar va butazorlar)dan taşkil topgan. Özbekistonda Ö.f. umumiy yer maydoni 8544,1 ming ga yoki respublika umumiy yer maydonining 20% ni taşkil qiladi (2004). Örmon bilan qoplangan maydonlar (ming ga) — 2391,4 şu jumladan, sun'iy örmonlar 207,1, yoş örmonzorlar 152,9; siyrak örmonlar — 247,8; daraxtsiz, oçiq maydonlar — 285,3. Örmonlarning xalq xöjaligidagi ahamiyatini hisobga olgan holda Özbekistondagi barça örmonlar 1guruh örmonlariga kiritilgan (2001). Ö.f. da alohida qimmatga ega bölgan örmon mavzelari (ming ga) — 86,7; davlat qöriqxona örmonlari — 226,8; davlat milliy tabiat boğlari örmonlari — 24,1; ilmiy va tarixiy ahamiyatga ega bölgan örmonlar — 12,4; eroziya himoya örmonlari — 1135,1. Ö.f. yerlari toğ zonasida 1200,9 mingga ni, qumli çöllar zonasida 7190,8 ming ga ni, daryo böyidagi töqayzorlarda 88,8 ming ga ni, vodiylarda 52,2 ming ga ni taşkil etadi. Ö.f. asosan, çöl (83,3%) va toğ (15,7%) zonalarida joylaşgan. Respublika Ö.f.ning eng katta maydoni Qoraqalpoğistonda (54,8%), umumiy maydonining 20,8% esa Navoiy viloyatida joylaşgan.
Abduşukur Xonazarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРМОН ФОНДИ — мамлакат ҳудудидаги жами ўрмонлар мажмуи. Ўзбекистонда ўрмонлар давлат мулки — умуммиллий бойлик бўлиб, давлат томонидан қўриқланади ва ягона давлат Ў.ф. деб аталади. Давлат Ў.ф. давлат аҳамиятига эга бўлган (давлат ўрмон хўжалиги органлари қарамоғидаги ўрмонлар) ҳамда бошқа идоралар ва юридик шахслар фойдаланадиган ўрмонларга бўлинади. Қ.х. учун мўлжалланган ерлардаги дарахтлар ва тўптўп дарахтлар, экинзорларнинг иҳота дарахтзорлари, шунингдек, бошқа дарахтзорлар ва буталар; темир йўл, автомобиль йўллари, каналлар ва бошқалар сув объектларининг ажратилган минтақаларидаги иҳота дарахтзорлари; шаҳарлар ва бошқалар аҳоли пунктларидаги тўптўп дарахтлар, шунингдек, кўкаламзорлаштириш учун экилган ўсимликлар; томорқалардаги ва боғ участкаларидаги дарахтлар ҳамда тўптўп дарахтлар давлат Ў.ф. таркибига кирмайди. Ўрмон билан қопланган ерлар, шунингдек, ўрмон билан қопланмаган, аммо ўрмон хўжалиги эҳтиёжлари учун берилган ерлар Ў.ф. ерлари деб аталади. Ўзбекистонда Ў.ф. тоғ ўрмонлари (тоғлар қияликларидаги арчазорлар, пистазорлар, ёнғоқзорлар ва бошқалардан ташкил топган ўрмонлар), қумли чўл ўрмонлари (саксовул, қандим, черкез ва бошқалар ўсадиган ҳамда қоракўлчиликда яйлов сифатида фойдаланиладиган чўллар), тўқай ўрмонл а р и (дарё ёқаларида, дарё оролларида ўсадиган туранғил, жийда, юлғун, чингил, шумтол ва бошқалар дарахтзорлар ва бутазорлар)дан ташкил топган. Ўзбекистонда Ў.ф. умумий ер майдони 8544,1 минг га ёки республика умумий ер майдонининг 20% ни ташкил қилади (2004). Ўрмон билан қопланган майдонлар (минг га) — 2391,4 шу жумладан, сунъий ўрмонлар 207,1, ёш ўрмонзорлар 152,9; сийрак ўрмонлар — 247,8; дарахтсиз, очиқ майдонлар — 285,3. Ўрмонларнинг халқ хўжалигидаги аҳамиятини ҳисобга олган ҳолда Ўзбекистондаги барча ўрмонлар 1гуруҳ ўрмонларига киритилган (2001). Ў.ф. да алоҳида қимматга эга бўлган ўрмон мавзелари (минг га) — 86,7; давлат қўриқхона ўрмонлари — 226,8; давлат миллий табиат боғлари ўрмонлари — 24,1; илмий ва тарихий аҳамиятга эга бўлган ўрмонлар — 12,4; эрозия ҳимоя ўрмонлари — 1135,1. Ў.ф. ерлари тоғ зонасида 1200,9 мингга ни, қумли чўллар зонасида 7190,8 минг га ни, дарё бўйидаги тўқайзорларда 88,8 минг га ни, водийларда 52,2 минг га ни ташкил этади. Ў.ф. асосан, чўл (83,3%) ва тоғ (15,7%) зоналарида жойлашган. Республика Ў.ф.нинг энг катта майдони Қорақалпоғистонда (54,8%), умумий майдонининг 20,8% эса Навоий вилоятида жойлашган.
Абдушукур Хоназаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.