Örmon xöjaligi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 153–154-b. — ziyouz.com
Örmon xöjaligi — ijtimoiy işlab çiqariş tarmoği. Örmonni örganiş, östiriş va qayta tiklaş, hisobga oliş işlarini amalga oşiradi, örmonni yonğindan, zararkunanda va kasalliklardan muhofaza qiladi, xalq xöjaligining yoğoç va boşqalar örmon mahsulotlariga bölgan talablarini qondiriş maqsadida örmon resurslaridş foydalanişni tartibga soladi. Ö.x.ning asosiy vazifasi biosferaning muhim tarkibiy qismi sifatida örmonlardan oqilona foydalaniş va ularni asraş. Ö.x.ning asosiy tamoyillari örmondan, örmon resurslari va örmon fondi yerlaridan uzluksiz, töliq va maqsadga muvofiq foydalanişni ta'minlaş, örmonni öz vaqtida tiklaş, ularning mahsuldorligini va sifatini oşiriş va boşqalar
Ö.x.da katta zaxiradagi yetilgan daraxtlari köp örmonli mintaqalarda yoğoç tayyorlaş işlarini örmon sanoatiga qaraşli ixtisoslaşgan xöjaliklar olib boradi. Ö.x. örmonni örganiş, hisobga oliş, qayta tiklaş, uni muhofaza qiliş, örmondan foydalanişni tartibga soliş işlarini; yoğoç tayyorlaş va unga dastlabki işlov beriş işlarini ham olib boradi. Ö.x.ning muhim xususiyati örmon yetiştirişning uzoq davom etişidir (2050 yil).
Özbekistonda zamonaviy ma'nodagi birinçi Ö.x. 1873 yil hoz. Böstonliq tumani hududida taşkil etilgan. 1875 yilda Turkiston toğ tizmasining Molguzar tarmoği yon bağrida Zomin örmonzor dam oliş maskani Ö.x., 1890 yilda Törtköl Ö.x. iş boşladi. 1925 yilgaça respublikada umumiy maydoni 642,3 ming ga bölgan 16 Ö.x. va 36 örmonzor dam oliş maskanlari bor edi. 1996 yilda respublikada Ö.x. korxonalari, qöriqxona va parklar soni 90 taga yetdi. Özbekistonda Toşkent, Çirçiq, Bekobod, Sirdaryo, Samarqand, Zomin, Şofirkon, Peşku, Qoraköl, Qarşi, Qumdaryo, Koson, Yakkaboğ, Termiz, Bobotoğ, Denov, Uzun, Baxmal, Nukus, Törtköl, Farğona, Qöqvn, Andijon, Namangan va boşqalar 70 ga yaqin Ö.x.lari faoliyat körsatadi. Ö.x. korxonalarining asosiy vazifalari örmonlarning umumiy ekologik, iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyatidan kelib çiqqan holda respublika örmon resurslarini qayta tiklaş, qöriqlaş, xalq xöjaligi uçun örmon mahsulotlari va dorivor ösimliklar yetiştiriş va tayyorlaş, şuningdek, lalmikor yerlarda sun'iy örmon yaratiş, suğoriladigan maydonlarda ihota örmonlari taşkil etiş, toğlardagi tabiiy arça, pista, bodom, yonğoqzorlarni qayta tiklaş, ularning hosildorligini oşiriş va boşqalar Respublikaning Ö.x. korxonalarida yiliga 50—60 ming m3 yoğoç, şu jumladan 2 ming m3 dan oşiqroq binokorlikka yaroqli yoğoç, 300 t dan köproq turli ösimlik, buta, daraxt uruğlari tayyorlandi. Ö.x.da 36 dan ziyod yovvoyi dorivor va oziq-ovqat ösimliklari tayyorlanadi, respublikaning farmatsevtika va oziq-ovqat korxonalariga 700 t dan ziyod xom aşyo yetkazib beriladi. Respublikada Ö.x. sohasida davlat boşqaruvini Özbekiston Qişloq va suv xöjaligi vazirligining örmonçilik boş boşqarmasi va Özbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qiliş davlat qömitasi amalga oşiradi. Ö.x. muammolari Özbekiston örmonxöjaligi instituti hamda örmonquriliş va loyihaizlaniş korxonasida olib boriladi. Respublika Ö.x. uçun oliy ma'lumotli mutaxassislar Toşkent agrar un-tining Ö.x. ftida, Toşkent örmonmelioratsiya kollejida tayyorlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРМОН ХЎЖАЛИГИ — ижтимоий ишлаб чиқариш тармоғи. Ўрмонни ўрганиш, ўстириш ва қайта тиклаш, ҳисобга олиш ишларини амалга оширади, ўрмонни ёнғиндан, зараркунанда ва касалликлардан муҳофаза қилади, халқ хўжалигининг ёғоч ва бошқалар ўрмон маҳсулотларига бўлган талабларини қондириш мақсадида ўрмон ресурсларидш фойдаланишни тартибга солади. Ў.х.нинг асосий вазифаси биосферанинг муҳим таркибий қисми сифатида ўрмонлардан оқилона фойдаланиш ва уларни асраш. Ў.х.нинг асосий тамойиллари ўрмондан, ўрмон ресурслари ва ўрмон фонди ерларидан узлуксиз, тўлиқ ва мақсадга мувофиқ фойдаланишни таъминлаш, ўрмонни ўз вақтида тиклаш, уларнинг маҳсулдорлигини ва сифатини ошириш ва бошқалар
Ў.х.да катта захирадаги етилган дарахтлари кўп ўрмонли минтақаларда ёғоч тайёрлаш ишларини ўрмон саноатига қарашли ихтисослашган хўжаликлар олиб боради. Ў.х. ўрмонни ўрганиш, ҳисобга олиш, қайта тиклаш, уни муҳофаза қилиш, ўрмондан фойдаланишни тартибга солиш ишларини; ёғоч тайёрлаш ва унга дастлабки ишлов бериш ишларини ҳам олиб боради. Ў.х.нинг муҳим хусусияти ўрмон етиштиришнинг узоқ давом этишидир (2050 йил).
Ўзбекистонда замонавий маънодаги биринчи Ў.х. 1873 йил ҳоз. Бўстонлиқ тумани ҳудудида ташкил этилган. 1875 йилда Туркистон тоғ тизмасининг Молгузар тармоғи ён бағрида Зомин ўрмонзор дам олиш маскани Ў.х., 1890 йилда Тўрткўл Ў.х. иш бошлади. 1925 йилгача республикада умумий майдони 642,3 минг га бўлган 16 Ў.х. ва 36 ўрмонзор дам олиш масканлари бор эди. 1996 йилда республикада Ў.х. корхоналари, қўриқхона ва парклар сони 90 тага етди. Ўзбекистонда Тошкент, Чирчиқ, Бекобод, Сирдарё, Самарқанд, Зомин, Шофиркон, Пешку, Қоракўл, Қарши, Қумдарё, Косон, Яккабоғ, Термиз, Боботоғ, Денов, Узун, Бахмал, Нукус, Тўрткўл, Фарғона, Қўқвн, Андижон, Наманган ва бошқалар 70 га яқин Ў.х.лари фаолият кўрсатади. Ў.х. корхоналарининг асосий вазифалари ўрмонларнинг умумий экологик, иқтисодий ва ижтимоий аҳамиятидан келиб чиққан ҳолда республика ўрмон ресурсларини қайта тиклаш, қўриқлаш, халқ хўжалиги учун ўрмон маҳсулотлари ва доривор ўсимликлар етиштириш ва тайёрлаш, шунингдек, лалмикор ерларда сунъий ўрмон яратиш, суғориладиган майдонларда иҳота ўрмонлари ташкил этиш, тоғлардаги табиий арча, писта, бодом, ёнғоқзорларни қайта тиклаш, уларнинг ҳосилдорлигини ошириш ва бошқалар Республиканинг Ў.х. корхоналарида йилига 50—60 минг м3 ёғоч, шу жумладан 2 минг м3 дан ошиқроқ бинокорликка яроқли ёғоч, 300 т дан кўпроқ турли ўсимлик, бута, дарахт уруғлари тайёрланди. Ў.х.да 36 дан зиёд ёввойи доривор ва озиқ-овқат ўсимликлари тайёрланади, республиканинг фармацевтика ва озиқ-овқат корхоналарига 700 т дан зиёд хом ашё етказиб берилади. Республикада Ў.х. соҳасида давлат бошқарувини Ўзбекистон Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлигининг ўрмончилик бош бошқармаси ва Ўзбекистон Республикаси Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси амалга оширади. Ў.х. муаммолари Ўзбекистон ўрмонхўжалиги институти ҳамда ўрмонқурилиш ва лойиҳаизланиш корхонасида олиб борилади. Республика Ў.х. учун олий маълумотли мутахассислар Тошкент аграр ун-тининг Ў.х. фтида, Тошкент ўрмонмелиорация коллежида тайёрланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.