Örol Tansiqboyev
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 101–102-b. — ziyouz.com
Tansiqboyev Örol (1904.14.1 Toşkent — 1974.18.4) — manzaraçi rassom, rangtasvir ustasi. Özbekiston xalqrassomi (1944). Penza rassomlik bilim yurtini tugatgan (1924), Özbekiston davlat san'at muzeyi krşidagi tasviriy san'at studiyasida ta'lim olgan (1924— 28). T.ning izlanişlar davri bölgan 20—30y.lardagi ijodi uslub, janr, mavzu rangbarangligi bilan ajralib turadi. Dastgox. va monumental san'atda tarixiy, maişiy va portret janrlarida asarlar yaratdi. Ğarbiy Yevropa yangi san'ati, Meksika monumental rassomlari ijodi, Örta Osiyo devoriy rassomligi va miniatyura san'ati uslublarini örgandi va şular ta'sirida ijod qildi («Özbek portreta», 1927; «Kuraş», «Karvon», 1929; «Ötovda», 1931 va b.). 30y. lardan obyektni aniq tasvirlaş T. ijodining muhim belgisiga aylandi, unda manzara janri yetakçi örin egalladi. T. manzaralar tasviriga hayotiy lavha, inson faoliyatini ifodalovçi unsurlar kiritişga intildi («Moviy manzara», 1935; «Tungi suğoriş», 1942). 2jahon uruşi yillarida (1942) Moskva yaqinidagi jang bölib ötgan yerlarni öz közi bilan körgan rassomning «Uruş yöllarida» asarlar turkumi maydonga keldi. Uruşdan keyin qişloq hayotiga bağişlangan asarlar yaratdi: «Toğdagi kolxoz» (1949), «Şolikor kolxozda», «Ğöza suğoriş» (1949), «Özbekistonda bahor» (1950). Ona yurtning umumlaşma badiiy obrazini yaratiş yölidagi izlanişlari samarasi sifatida bir qança asarlari yuzaga keldi («Jonajon ölka», 1951; «Issiqkölda oqşom», 1951; «Toğdagi yaylov», 1953; «Toğda kuz», 1954 va b.), ular orasida industrial manzaralar ham uçraydi («Qayroqqum GESi tongi», 1957 va b.). «Toğdagi qişloq», «Oqşom» (1962), «Angren — Qöqon yöli» (1962), «Çorvoq qurilişida» (1970), «Mirzaçöl kanali» (1971) kabi liroepik asarlarida Özbekistonning tabiati hamda inson mehnati tufayli özgarib borayotgan qiyofasi öz aksini topgan. «Jonajon Uzbekistan» manzaralari turkumi («Kuz tongi», 1972; «Oqşom», 1972; «Mening qöşiğim», 1972 va b.) va b.
T. asarlari respublika va xorijiy mamlakatlar muzeylari va xususiy tögşamlarda saqlanadi. Rassom 1967— 74y.lar yaşagan uyi T. uymuzeyiga aylantirilgan (1981). Uymuzeyda ijodiy ustaxona, mehmonxona va b. xonalar bölib, köplab hujjatli arxiv materiallari, rassomning körgazmalarda namoyiş qilingan maşhur asarlari saqlanadi. Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureata (1973). Vafotidan söng «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan mukofotlangan (2001).
Ad.: Veymarn B.V., Ural Tansökbayev, M., 1958; Karimov H., Tabiat kuyçisi, T., 1970; Taktaş R. X., Ural Tansökbayev, T., 1980;Örol Tansiqboyev uymuzeyi, T., 1984.
Tursunali Qöziyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАНСИҚБОЕВ Ўрол (1904.14.1 Тошкент — 1974.18.4) — манзарачи рассом, рангтасвир устаси. Ўзбекистон халқрассоми (1944). Пенза рассомлик билим юртини тугатган (1924), Ўзбекистон давлат санъат музейи кршидаги тасвирий санъат студиясида таълим олган (1924— 28). Т.нинг изланишлар даври бўлган 20—30й.лардаги ижоди услуб, жанр, мавзу рангбаранглиги билан ажралиб туради. Дастгох. ва монументал санъатда тарихий, маиший ва портрет жанрларида асарлар яратди. Ғарбий Европа янги санъати, Мексика монументал рассомлари ижоди, Ўрта Осиё деворий рассомлиги ва миниатюра санъати услубларини ўрганди ва шулар таъсирида ижод қилди («Ўзбек портрета», 1927; «Кураш», «Карвон», 1929; «Ўтовда», 1931 ва б.). 30й. лардан объектни аниқ тасвирлаш Т. ижодининг муҳим белгисига айланди, унда манзара жанри етакчи ўрин эгаллади. Т. манзаралар тасвирига ҳаётий лавҳа, инсон фаолиятини ифодаловчи унсурлар киритишга интилди («Мовий манзара», 1935; «Тунги суғориш», 1942). 2жаҳон уруши йилларида (1942) Москва яқинидаги жанг бўлиб ўтган ерларни ўз кўзи билан кўрган рассомнинг «Уруш йўлларида» асарлар туркуми майдонга келди. Урушдан кейин қишлоқ ҳаётига бағишланган асарлар яратди: «Тоғдаги колхоз» (1949), «Шоликор колхозда», «Ғўза суғориш» (1949), «Ўзбекистонда баҳор» (1950). Она юртнинг умумлашма бадиий образини яратиш йўлидаги изланишлари самараси сифатида бир қанча асарлари юзага келди («Жонажон ўлка», 1951; «Иссиқкўлда оқшом», 1951; «Тоғдаги яйлов», 1953; «Тоғда куз», 1954 ва б.), улар орасида индустриал манзаралар ҳам учрайди («Қайроққум ГЭСи тонги», 1957 ва б.). «Тоғдаги қишлоқ», «Оқшом» (1962), «Ангрен — Қўқон йўли» (1962), «Чорвоқ қурилишида» (1970), «Мирзачўл канали» (1971) каби лироэпик асарларида Ўзбекистоннинг табиати ҳамда инсон меҳнати туфайли ўзгариб бораётган қиёфаси ўз аксини топган. «Жонажон Узбекистан» манзаралари туркуми («Куз тонги», 1972; «Оқшом», 1972; «Менинг қўшиғим», 1972 ва б.) ва б.
Т. асарлари республика ва хорижий мамлакатлар музейлари ва хусусий тўгшамларда сақланади. Рассом 1967— 74й.лар яшаган уйи Т. уймузейига айлантирилган (1981). Уймузейда ижодий устахона, меҳмонхона ва б. хоналар бўлиб, кўплаб ҳужжатли архив материаллари, рассомнинг кўргазмаларда намойиш қилинган машҳур асарлари сақланади. Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреата (1973). Вафотидан сўнг «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган (2001).
Ад.: Веймарн Б.В., Урал Тансўкбаев, М., 1958; Каримов Ҳ., Табиат куйчиси, Т., 1970; Такташ Р. X., Урал Тансўкбаев, Т., 1980;Ўрол Тансиқбоев уймузейи, Т., 1984.
Турсунали Қўзиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.