Orollar yoyi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 229-b. — ziyouz.com
Orollar yoyi — kontinentdan oke-anga ötuvçi oraliq zonalardagi hoz. geosinklinal sistemalari relyefida yaqqol körinib turuvçi strukturalar. O. yo. bir yönaliş böyiça joylaşgan, okean va dengizlar suvi yuzasidan orollar körinişida kötarilgan va çekka dengizlar örnini çuqur suv osti novlaridan ajratib turuvçi toğ tizmalaridir.
O.yo.ning asosi eni 40—50 km, uz. 1000 km va undan ortiqbölgan suv osti tizmalaridan iborat. Tizmalar vulkanogen qatlamlardan tuzilgan va suv ustida orollar körinişida çiqib turadi. O.yo. köpinça ikki parallel qator tepalardan iborat bölib, aksari taşki qatori (çuqur suv osti noviga qara-gani) suvning tagida joylaşgan. Bu holda qator tepalar çuq. 3—4,5 km li böylama depressiya b-n ajralgan böladi. Yoriklar zonasida köndalang depressiyalar ham bor. O.yo., ayniqsa, Tinç okeanning ğarbiy çekkasida yaxşi rivojlangan. O.yo. rivojlanişining dastlabki bosqiçida okean osti Yer pösti qalinlaşadi (mas, Maria-na O.yo.). Sönggi bosqiçda yirik orollar yoki yarim orollarni (mas, Yaponiya o.lari, Kamçatka ya.o., Yangi Gvineya) hosil qiladi. Bu yerlarda Yer pusti tuzilişiga kura, kontinental tipiga yaqin böladi. O.yo. uçun jadal vulkanizm, kuçli zilzilalar xos.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОРОЛЛАР ЁЙИ — континентдан оке-анга ўтувчи оралиқ зоналардаги ҳоз. геосинклиналь системалари рельефида яққол кўриниб турувчи структуралар. О. ё. бир йўналиш бўйича жойлашган, океан ва денгизлар суви юзасидан ороллар кўринишида кўтарилган ва чекка денгизлар ўрнини чуқур сув ости новларидан ажратиб турувчи тоғ тизмаларидир.
О.ё.нинг асоси эни 40—50 км, уз. 1000 км ва ундан ортиқбўлган сув ости тизмаларидан иборат. Тизмалар вулканоген қатламлардан тузилган ва сув устида ороллар кўринишида чиқиб туради. О.ё. кўпинча икки параллел қатор тепалардан иборат бўлиб, аксари ташки қатори (чуқур сув ости новига қара-гани) сувнинг тагида жойлашган. Бу ҳолда қатор тепалар чуқ. 3—4,5 км ли бўйлама депрессия б-н ажралган бўлади. Ёриклар зонасида кўндаланг депрессиялар ҳам бор. О.ё., айниқса, Тинч океаннинг ғарбий чеккасида яхши ривожланган. О.ё. ривожланишининг дастлабки босқичида океан ости Ер пўсти қалинлашади (мас, Мариа-на О.ё.). Сўнгги босқичда йирик ороллар ёки ярим оролларни (мас, Япония о.лари, Камчатка я.о., Янги Гвинея) ҳосил қилади. Бу ерларда Ер пусти тузилишига кура, континентал типига яқин бўлади. О.ё. учун жадал вулканизм, кучли зилзилалар хос.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.