Oromiy yozuvi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 229–230-b. — ziyouz.com
Oromiy yozuvi — ğarbiy som yozuvlaridan biri; oromiylar mil. av. 1-ming yillikning boşlarida finikiy yozuvi asosida şakllantirgan kansonant yozuv. Oromiylar finikiy yozuvining alifbo tarkibini özgartirmagan holda (oromiy alifbosi ham faqat undoşlarni ifodalovçi 22 harfdan iborat bölgan), unga ayrim uzgarişlar kiritganlar: harflarni taşkil etuvçi unsurlar sonini kamaytiriş yoki un-surlar şaklini özgartiriş orqali juda köp harflarning şakllarini soddalaştirganlar va yozuvni tez yozişga moslaştirganlar. O.yo.da suzlar asosan ajratib yozilgan: dastlabki sözlarni ajratuvçi belgilar — bir vertikal çiziq yoki nuqta qöllangan, key-inçalik esa suzlar örtasida böş joy qoldiriş b-n sözlar özaro ajratilgan. O.yo. da harflar alohida-alohida, ligaturasiz (2 harfni bir harf şakliga keltirmasdan) yozilgan; öziga xos xususiyatlaridan biri d va g harflariningfarklanmasligidir. O.yo. va oromiy tili mil. av. 6—4-a.larda yangi os-sur va qad. fors davrlarida butun Ğarbiy Osiyoda, hatto Misr, Kiçik Osiyo va Hindistonda devonxonalarning ras-miy yozuvi va tiliga — xalqaro aloqa vositasiga aylangan. O.yo. nafaqat mo-numental toşbitiklarda, balki sopol buyumlarda (sopol parçalarida) va pa-piruslarda saqlanib qolgan. Bu yozuv ğarbiy som yozuvlarining mil. av. 3—2- a.lardagi köplab oromiy variantlarining, suryoniy, kvadrat şaklli yahudiy, arab, pahlaviy, suğd, uyğur, möğul yozuvlarining kelib çiqişiga asos bölgan. O.yo.dagi eng qad. yozma yod-gorliklar mil. av. 9—8-a.larga mansub.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОРОМИЙ ЁЗУВИ — ғарбий сом ёзувларидан бири; оромийлар мил. ав. 1-минг йилликнинг бошларида финикий ёзуви асосида шакллантирган кансонант ёзув. Оромийлар финикий ёзувининг алифбо таркибини ўзгартирмаган ҳолда (оромий алифбоси ҳам фақат ундошларни ифодаловчи 22 ҳарфдан иборат бўлган), унга айрим узгаришлар киритганлар: ҳарфларни ташкил этувчи унсурлар сонини камайтириш ёки ун-сурлар шаклини ўзгартириш орқали жуда кўп ҳарфларнинг шаклларини соддалаштирганлар ва ёзувни тез ёзишга мослаштирганлар. О.ё.да сузлар асосан ажратиб ёзилган: дастлабки сўзларни ажратувчи белгилар — бир вертикал чизиқ ёки нуқта қўлланган, кей-инчалик эса сузлар ўртасида бўш жой қолдириш б-н сўзлар ўзаро ажратилган. О.ё. да ҳарфлар алоҳида-алоҳида, лигатурасиз (2 ҳарфни бир ҳарф шаклига келтирмасдан) ёзилган; ўзига хос хусусиятларидан бири d ва г ҳарфларинингфаркланмаслигидир. О.ё. ва оромий тили мил. ав. 6—4-а.ларда янги ос-сур ва қад. форс даврларида бутун Ғарбий Осиёда, ҳатто Миср, Кичик Осиё ва Ҳиндистонда девонхоналарнинг рас-мий ёзуви ва тилига — халқаро алоқа воситасига айланган. О.ё. нафақат мо-нументал тошбитикларда, балки сопол буюмларда (сопол парчаларида) ва па-пирусларда сақланиб қолган. Бу ёзув ғарбий сом ёзувларининг мил. ав. 3—2- а.лардаги кўплаб оромий вариантларининг, сурёний, квадрат шаклли яҳудий, араб, паҳлавий, суғд, уйғур, мўғул ёзувларининг келиб чиқишига асос бўлган. О.ё.даги энг қад. ёзма ёд-горликлар мил. ав. 9—8-а.ларга мансуб.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.