Öroq
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 157-b. — ziyouz.com
Öroq — turli boşoqli ekinlar, beda, piçan va ötlarni öriş uçun işlatiladigan qurol. Dastaki (qöl) va maşina Ö.lari farqpanadi. Dastaki Ö. ilk dehkonçilik va çorvaçilik paydo bölganidan söng rasm bölgan. Örta Osiyoda tarqalgan dastaki Ö. turi 3 qismdan — tiğ (yuqori qismi, uçi içkariga sal qayrilgan), böyin va dasta (metall uçiga yoğoçdan örnatiladi) dan iborat. Oy şakliga yaqin tiğli (tiği arrasimon tişli xili ham köp tarqalgan) va dastali Ö. xili ham bor. Tik yurib öriş uçun işlatiladigan Ö. çalği Ö., bel Ö. deb ataladi. Bunday Ö. uzun yoğoç dastali böladi. Ö. dastlab neolit davrida paydo bölgan (yoğoç, suyakka tiğli toş qadab tayyorlangan). Eneolit davrida butunlay toşdan işlangan. Jez davrida metalldan tayyorlangan, ilk temir davridan boşlab temirdan işlana boşlagan. Ö. uzoq asrlar mobaynida asosiy q.x. qurollaridan biri bölib keldi. Texnika taraqqiyoti tufayli Ö. m a şinalari paydo böldi. Ammo dastaki Ö. turi hali ham keng işlatiladi. Ö. maşinasi q.x. ekinlarini, beda yoki ötni örib, kombaynning işçi organiga yetkazib beriş (kombaynlarda) yoki ularni boğboğ qilib dalaga yoyib ketiş (alohida öt örgiçlarda) uçun möljallanadi. Asosiy iş organlari: qirqiş yoki yuliş apparati, motovilo (parraksimon aylanuvçi qism), transportyor. Ö. maşinasi traktorlar, kombaynlar yoki öziyurar şassilar bilan agregatlab işlatiladi. Mas, «Özqişloqxöjalikmaşxolding» kompaniyasida işlab çiqarilgan «Umid» kir 1,5 G rusumli örişmaydalaş maşinasi ötni örib, maydalab va transportga ortib boradi. Bu maşina quvvati 40—70 kVt li traktorlar bilan agregatlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРОҚ — турли бошоқли экинлар, беда, пичан ва ўтларни ўриш учун ишлатиладиган қурол. Дастаки (қўл) ва машина Ў.лари фарқпанади. Дастаки Ў. илк деҳкончилик ва чорвачилик пайдо бўлганидан сўнг расм бўлган. Ўрта Осиёда тарқалган дастаки Ў. тури 3 қисмдан — тиғ (юқори қисми, учи ичкарига сал қайрилган), бўйин ва даста (металл учига ёғочдан ўрнатилади) дан иборат. Ой шаклига яқин тиғли (тиғи аррасимон тишли хили ҳам кўп тарқалган) ва дастали Ў. хили ҳам бор. Тик юриб ўриш учун ишлатиладиган Ў. чалғи Ў., бел Ў. деб аталади. Бундай Ў. узун ёғоч дастали бўлади. Ў. дастлаб неолит даврида пайдо бўлган (ёғоч, суякка тиғли тош қадаб тайёрланган). Энеолит даврида бутунлай тошдан ишланган. Жез даврида металлдан тайёрланган, илк темир давридан бошлаб темирдан ишлана бошлаган. Ў. узоқ асрлар мобайнида асосий қ.х. қуролларидан бири бўлиб келди. Техника тараққиёти туфайли Ў. м а шиналари пайдо бўлди. Аммо дастаки Ў. тури ҳали ҳам кенг ишлатилади. Ў. машинаси қ.х. экинларини, беда ёки ўтни ўриб, комбайннинг ишчи органига етказиб бериш (комбайнларда) ёки уларни боғбоғ қилиб далага ёйиб кетиш (алоҳида ўт ўргичларда) учун мўлжалланади. Асосий иш органлари: қирқиш ёки юлиш аппарати, мотовило (парраксимон айланувчи қисм), транспортёр. Ў. машинаси тракторлар, комбайнлар ёки ўзиюрар шассилар билан агрегатлаб ишлатилади. Мас, «Ўзқишлоқхўжаликмашхолдинг» компаниясида ишлаб чиқарилган «Умид» кир 1,5 Г русумли ўришмайдалаш машинаси ўтни ўриб, майдалаб ва транспортга ортиб боради. Бу машина қуввати 40—70 кВт ли тракторлар билан агрегатланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.