Örta dengizböyi ölkasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 159-b. — ziyouz.com
Örta dengizböyi ölkasi — Yevrosiyo va Afrika materiklarining Örta dengizga tutaş hududlari hamda undagi orol va yarim orollarni öz içiga olgan tabiiy ölka. Örta dengiz böylab joylaşgan tarixiy viloyatni ham anglatadi. Mayd. 4 mln. km2 (Ğarbiy Osiyo toğliklari bilan 5 mln. km2 dan ziyod). Relyefi, asosan, toğlik; karst va erozion relyef şakllari köp uçraydi. Ö.d.ö. vulkanizm (Etna, Stromboli, Vezuviy vulkanlari) va tektonik harakatlar faol zona. Iklimi subtropik örta dengiz iqlimi, yanv.ning örtaça t-rasi şim.da 0—2°, jan.da 10—12°, iyulda 19—20° dan 28— 30° gaça. Yillik yoğin tekisliklarda 300—400 mm dan toğlarda 3000 mm gaça. Daryolari, asosan, yomğir suvlaridan töyinadi, qişda tölib oqadi. Çöl va çala çöl landşafti ustun. Toşloq yalangliklar bor. Tabiiy ösimlik qoplami deyarli qolmagan. Subtropik dehqonçilik rivojlangan (tokzorlar, sitrus mevalar va zaytun daraxtlari plantatsiyalari bor). Tamaki, paxta, şuningdek, buğdoy, makkajöxori ekiladi. Çorvaçilik bilan şuğullaniladi, dengizdan baliq ovlanadi. Turizm rivojlangan: Ö.d.ö.dagi qadimiy obidalar va xuşmanzara joylar millionlab turistlarni öziga jalb etadi. Inson Ö.d.ö.da quyi paleolit davridan yaşay boşlagan. Ölka inson sivilizatsiyasi (tamadduni)ning ilk makonlaridan, q. Misr, Qadimgi Misr, Falastin, Finikiya, Egey madaniyati, Ellada madaniyati.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРТА ДЕНГИЗБЎЙИ ЎЛКАСИ — Евросиё ва Африка материкларининг Ўрта денгизга туташ ҳудудлари ҳамда ундаги орол ва ярим оролларни ўз ичига олган табиий ўлка. Ўрта денгиз бўйлаб жойлашган тарихий вилоятни ҳам англатади. Майд. 4 млн. км2 (Ғарбий Осиё тоғликлари билан 5 млн. км2 дан зиёд). Рельефи, асосан, тоғлик; карст ва эрозион рельеф шакллари кўп учрайди. Ў.д.ў. вулканизм (Этна, Стромболи, Везувий вулканлари) ва тектоник ҳаракатлар фаол зона. Иклими субтропик ўрта денгиз иқлими, янв.нинг ўртача т-раси шим.да 0—2°, жан.да 10—12°, июлда 19—20° дан 28— 30° гача. Йиллик ёғин текисликларда 300—400 мм дан тоғларда 3000 мм гача. Дарёлари, асосан, ёмғир сувларидан тўйинади, қишда тўлиб оқади. Чўл ва чала чўл ландшафти устун. Тошлоқ ялангликлар бор. Табиий ўсимлик қоплами деярли қолмаган. Субтропик деҳқончилик ривожланган (токзорлар, цитрус мевалар ва зайтун дарахтлари плантациялари бор). Тамаки, пахта, шунингдек, буғдой, маккажўхори экилади. Чорвачилик билан шуғулланилади, денгиздан балиқ овланади. Туризм ривожланган: Ў.д.ў.даги қадимий обидалар ва хушманзара жойлар миллионлаб туристларни ўзига жалб этади. Инсон Ў.д.ў.да қуйи палеолит давридан яшай бошлаган. Ўлка инсон цивилизацияси (тамаддуни)нинг илк маконларидан, қ. Миср, Қадимги Миср, Фаластин, Финикия, Эгей маданияти, Эллада маданияти.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.