Örta maxsus

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 160-b. — ziyouz.com

Örta maxsus ÖRTA MAXSUS, KASB-HUNAR TA'LIMI — Özbekiston Respublikasida uzluksiz ta'lim tizimidagi ta'lim turlaridan biri. ÖzRning 1997 yil 29 avg.da qabul qilingan «Ta'lim töğrisida»gi qonuni va Kadrlar tayyorlaş milliy dasturiga muvofiq, umumiy örta ta'lim negiziga asoslanadi. Majburiy ta'lim hisoblangan Ö.m., k.h.t tabaqalaştirilgan asosda va şaxs imkoniyatlarini hisobga olgan holda quriladi hamda akademik litsey va kasb-hunar kollejida amalga oşiriladi. Ö.m., k.h.t. öquvçilar tomonidan umumiy örta talim maktabiş olingan va örta maxsus ökuv yurtlarit olinadigan umumiy ta'lim hamda nazariy va amaliy bilim, ixtisosligi böyiça professional malaka va könikmalardan vujudga keladi. Özbekistonda Ö.m., k.h.t. iqtisodiyot va rejalaştiriş, huquq va hujjatlaştiriş, ta'lim, soğliqni saqlaş, madaniyat va san'at, ekologiya va atrof muhitni muhofaza qiliş, gidrologiya va meteorologiya, foydali qazilma konlari geol.si va razvedkasi, foydali qazilma boyliklarini qazib oliş, energetika, metallurgiya, maşinasozlik va metallsozlik, aviatsiya texnikasi, avtomobil va traktorlar, energetika maşinasozligi, maşina va jihozlarni işlatiş, ta'mirlaş va ularga xizmat körsatiş, elektrotexnika, priborsozlik va priborlardan foydalaniş, elektron texnika, avtomatika va avtomatlaştiriş vositalaridan foydalaniş, hisoblaş texnikasi va avtomatlaştiriş tizimlari, radiotexnika va aloqa, transportdan foydalaniş, kimyo texnologiyasi, yoğoç tayyorlaş va uni qayta işlaş, oziq-ovqat mahsulotlari texnologiyasi, keng iste'mol mollari texnologiyasi, me'morlik va quriliş, geodeziya va xaritagrafiya, qişloq va örmon xöjaligi, tovarşunoslik, savdo va umumiy ovqatlanişni taşkil etiş hamda xizmat körsatiş, metrologiya, standartlaştiriş va sifat nazorati ixtisosliklari böyiça amalga oşiriladi.

Ö.m., k.h.t. tizimida öquv yurtlarining asosiy tiplari akademik litsey va kasb-hunar kollejlaridir.

Har bir ixtisoslik uçun öquv fanining muayyan majmuasi va hajmi belgilangan. Bu fanlarni örganişda öquv va işlab çiqariş amaliyoti keng qöllaniladi. Öquv fanlari majmuasi va hajmi, har bir ixtisoslik uçun muayyan fanni öqitiş muddati öquv rejasi bilan belgilanadi hamda ÖzR Oliy va örta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan Ö.m., k.h.t.ning barça tizimi uçun tasdiqlanadi. Ö.m., k.h.t. tizimida öqiş muddati 3 yil Öquv jarayonining asosiy taşkiliy şakli dars, leksiya, lab. maşğulotlari, öquv va işlab çiqariş amaliyotlari, referatlar tayyorlaşdir. Öquv rejasi böyiça butun öqiş davomida nazariy va amaliy maşğulotlar qöşib olib boriladi. Öquv yili davomida öquvçilar bilimi semestr hamda öquv yilidan söng böladigan sinov va imtihonlarda tekşiriladi. 2004/05 öquv yili Ö.m., k.h.t. tizimida 51518 öqituvçi, jumladan, 87 fan d-ri va prof., 813 fan nomzodi va dotsent işladi.

Ö.m., k.h.t. tizimini taşkil etiş va rivojlantirişda Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 24 fev.dagi «Akademik litseylar va kasb-hunar kollejlarini taşkil etiş va ularning faoliyatini boşqariş töğrisida»gi, 2003 yil 29 oktyabr dagi «Umumiy örta va örta maxsus, kasb-hunar ta'limiga izçil ötişni ta'minlaşga doir qöşimça çoratadbirlar töğrisida»gi qarorlari katta ahamiyatga ega böldi. Ö.m., k.h.t.ning sifatli ta'lim va kasb-hunar dasturlarini yaratiş, ilğor ilmiy va uslubiy yutuqlar asosida sifatli kadrlar tayyorlaş maqsadida Özbekiston Respublikasi Oliy va örta maxsus ta'lim vazirligi huzurida Örta maxsus, kasb-hunar ta'limini rivojlantiriş instituti taşkil etilgan (1998).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЎРТА МАХСУС, КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ — Ўзбекистон Республикасида узлуксиз таълим тизимидаги таълим турларидан бири. ЎзРнинг 1997 йил 29 авг.да қабул қилинган «Таълим тўғрисида»ги қонуни ва Кадрлар тайёрлаш миллий дастурига мувофиқ, умумий ўрта таълим негизига асосланади. Мажбурий таълим ҳисобланган Ў.м., к.ҳ.т табақалаштирилган асосда ва шахс имкониятларини ҳисобга олган ҳолда қурилади ҳамда академик лицей ва касб-ҳунар коллежида амалга оширилади. Ў.м., к.ҳ.т. ўқувчилар томонидан умумий ўрта таьлим мактабиш олинган ва ўрта махсус ўкув юртларит олинадиган умумий таълим ҳамда назарий ва амалий билим, ихтисослиги бўйича профессионал малака ва кўникмалардан вужудга келади. Ўзбекистонда Ў.м., к.ҳ.т. иқтисодиёт ва режалаштириш, ҳуқуқ ва ҳужжатлаштириш, таълим, соғлиқни сақлаш, маданият ва санъат, экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш, гидрология ва метеорология, фойдали қазилма конлари геол.си ва разведкаси, фойдали қазилма бойликларини қазиб олиш, энергетика, металлургия, машинасозлик ва металлсозлик, авиация техникаси, автомобиль ва тракторлар, энергетика машинасозлиги, машина ва жиҳозларни ишлатиш, таъмирлаш ва уларга хизмат кўрсатиш, электротехника, приборсозлик ва приборлардан фойдаланиш, электрон техника, автоматика ва автоматлаштириш воситаларидан фойдаланиш, ҳисоблаш техникаси ва автоматлаштириш тизимлари, радиотехника ва алоқа, транспортдан фойдаланиш, кимё технологияси, ёғоч тайёрлаш ва уни қайта ишлаш, озиқ-овқат маҳсулотлари технологияси, кенг истеъмол моллари технологияси, меъморлик ва қурилиш, геодезия ва харитаграфия, қишлоқ ва ўрмон хўжалиги, товаршунослик, савдо ва умумий овқатланишни ташкил этиш ҳамда хизмат кўрсатиш, метрология, стандартлаштириш ва сифат назорати ихтисосликлари бўйича амалга оширилади.

Ў.м., к.ҳ.т. тизимида ўқув юртларининг асосий типлари академик лицей ва касб-ҳунар коллежларидир.

Ҳар бир ихтисослик учун ўқув фанининг муайян мажмуаси ва ҳажми белгиланган. Бу фанларни ўрганишда ўқув ва ишлаб чиқариш амалиёти кенг қўлланилади. Ўқув фанлари мажмуаси ва ҳажми, ҳар бир ихтисослик учун муайян фанни ўқитиш муддати ўқув режаси билан белгиланади ҳамда ЎзР Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан Ў.м., к.ҳ.т.нинг барча тизими учун тасдиқланади. Ў.м., к.ҳ.т. тизимида ўқиш муддати 3 йил Ўқув жараёнининг асосий ташкилий шакли дарс, лекция, лаб. машғулотлари, ўқув ва ишлаб чиқариш амалиётлари, рефератлар тайёрлашдир. Ўқув режаси бўйича бутун ўқиш давомида назарий ва амалий машғулотлар қўшиб олиб борилади. Ўқув йили давомида ўқувчилар билими семестр ҳамда ўқув йилидан сўнг бўладиган синов ва имтиҳонларда текширилади. 2004/05 ўқув йили Ў.м., к.ҳ.т. тизимида 51518 ўқитувчи, жумладан, 87 фан д-ри ва проф., 813 фан номзоди ва доцент ишлади.

Ў.м., к.ҳ.т. тизимини ташкил этиш ва ривожлантиришда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1998 йил 24 фев.даги «Академик лицейлар ва касб-ҳунар коллежларини ташкил этиш ва уларнинг фаолиятини бошқариш тўғрисида»ги, 2003 йил 29 октябр даги «Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимига изчил ўтишни таъминлашга доир қўшимча чоратадбирлар тўғрисида»ги қарорлари катта аҳамиятга эга бўлди. Ў.м., к.ҳ.т.нинг сифатли таълим ва касб-ҳунар дастурларини яратиш, илғор илмий ва услубий ютуқлар асосида сифатли кадрлар тайёрлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ҳузурида Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимини ривожлантириш институти ташкил этилган (1998).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.