Örta maxsus öquv yurtlari
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 161-b. — ziyouz.com
Örta maxsus öquv yurtlari — Özbekiston Respublikasida sanoat, quriliş, transport va aloqa, q.x., madaniyat va san'at, soğliqni saqlaş va boşqalar sohalar uçun kadrlar tayyorlab beruvçi öquv muassasalari. Egallangan kasb-hunar böyiça işlaş huquqini beradigan hamda bunday iş yoki ta'limni navbatdagi bosqiçda davom ettiriş uçun asos böladigan örta maxsus, kasb-hunar ta'limi beradi.
Dastlabki Ö.m.ö.yu. Yevropada 18-asrda paydo bölgan. Hoz. Özbekiston hududida birinçi örta maxsus öquv yurti texnikum nomi bilan 1893 yil Toşkentda taşkil etilgan (yoğmoy sanoati texnikumi). 1905 yilda Samarqand boğdorçilik texnikumiga asos solindi. 1940 yil Özbekistondagi 98 Ö.m.ö.yu.da 25,1 ming öquvçi öqidi. Özbekistonda Ö.m.ö.yu. akademik litsey va kasb-hunar kollejita bölinadi. 2004/05 öquv yili ÖzRdagi 897 örta maxsus öquv yurtida 651356 öquvçi ta'lim oldi. Özbekiston Respublikasi Oliy va örta maxsus ta'lim vazirligi Ö.m.ö.yu. faoliyatiga taşkiliy, öquvuslubiy va ilmiy rahbarlik qiladi hamda davlat ta'lim standartlarini işlab çiqiş va joriy etiş, öquv dasturlarini unifikatsiyalaş, pedagog kadrlarni tayyorlaş va qayta tayyorlaşni amalga oşiradi. Ö.m.ö.yu. tuzilişi va iş mazmuni Oliy va örta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan işlab çiqilgan hamda Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan nizom bilan belgilangan. Ö.m.ö.yu. odatda qaysi soha böyiça mutaxassislar yetiştirsa, şu tarmoq vazirligi, idora, korporatsiya, konsern, uyuşma va korxonalar hamda Oliy va örta maxsus ta'lim vazirligi ixtiyorida böladi. Tarmoq vazirliklari, idora, korporatsiya, konsern, uyuşma va korxonalar ularni moddiy va moliyaviy ta'minlaşni, öquvçilarni kasb-hunarga örgatişni va ularda amaliy qönikmalarni tarbiyalaşni amalga oşiradilar, mutaxassislarga bölgan ehtiyojni aniqlaydilar, bitiruvçilarni işga joylaştiriş masalalarini hal qiladilar. Ö.m.ö.yu.da öquv jarayoni jahon talablariga mos keluvçi davlat ta'lim standartlari, ya'ni zamon talablariga javob beruvçi, istiqbol va kelajakni közlab işlab çiqilgan hamda Oliy va örta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan tasdiqlangan öquv reja va dasturlari böyiça taşkil etiladi. Ayrim maxsus öquv fanlari böyiça dasturlar Özbekiston Respublikasi Oliy va örta maxsus ta'lim vazirligi topşiriğiga binoan, tarmoq vazirligi, idora, korporatsiya, konsern, uyuşma va korxonalar tomonidan işlab çiqiladi va tasdiqlanadi.
Ö.m.ö.yu.ga öquvçilar 9 yillik umumiy örta ta'lim maktabini tugatganlaridan söng qabul qilinadilar. Ular uçun maxsus darslik va öquv qöllanmalari naşr etiladi. Ö.m.ö.yu.ni bitiruvçilariga davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi diplomlar beriladi. Bu diplomlar ta'limning keyingi bosqiçlarida öqişni davom ettiriş yoki egallangan ixtisos va kasb-hunar böyiça mehnat faoliyati bilan şuğullaniş huquqini beradi. Buxoro oziq-ovqat va yengil sanoat texnologiyasi inti, Toşkent ped. universiteti va Namangan muhandislikped. instituti Ö.m.ö.yu. uçun malakali pedagog va muhandispedagog kadrlar tayyorlaşda bazaviy oliy ta'lim muassasalari hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРТА МАХСУС ЎҚУВ ЮРТЛАРИ — Ўзбекистон Республикасида саноат, қурилиш, транспорт ва алоқа, қ.х., маданият ва санъат, соғлиқни сақлаш ва бошқалар соҳалар учун кадрлар тайёрлаб берувчи ўқув муассасалари. Эгалланган касб-ҳунар бўйича ишлаш ҳуқуқини берадиган ҳамда бундай иш ёки таълимни навбатдаги босқичда давом эттириш учун асос бўладиган ўрта махсус, касб-ҳунар таълими беради.
Дастлабки Ў.м.ў.ю. Европада 18-асрда пайдо бўлган. Ҳоз. Ўзбекистон ҳудудида биринчи ўрта махсус ўқув юрти техникум номи билан 1893 йил Тошкентда ташкил этилган (ёғмой саноати техникуми). 1905 йилда Самарқанд боғдорчилик техникумига асос солинди. 1940 йил Ўзбекистондаги 98 Ў.м.ў.ю.да 25,1 минг ўқувчи ўқиди. Ўзбекистонда Ў.м.ў.ю. академик лицей ва касб-ҳунар коллежита бўлинади. 2004/05 ўқув йили ЎзРдаги 897 ўрта махсус ўқув юртида 651356 ўқувчи таълим олди. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Ў.м.ў.ю. фаолиятига ташкилий, ўқувуслубий ва илмий раҳбарлик қилади ҳамда давлат таълим стандартларини ишлаб чиқиш ва жорий этиш, ўқув дастурларини унификациялаш, педагог кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлашни амалга оширади. Ў.м.ў.ю. тузилиши ва иш мазмуни Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан ишлаб чиқилган ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган низом билан белгиланган. Ў.м.ў.ю. одатда қайси соҳа бўйича мутахассислар етиштирса, шу тармоқ вазирлиги, идора, корпорация, концерн, уюшма ва корхоналар ҳамда Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ихтиёрида бўлади. Тармоқ вазирликлари, идора, корпорация, концерн, уюшма ва корхоналар уларни моддий ва молиявий таъминлашни, ўқувчиларни касб-ҳунарга ўргатишни ва уларда амалий қўникмаларни тарбиялашни амалга оширадилар, мутахассисларга бўлган эҳтиёжни аниқлайдилар, битирувчиларни ишга жойлаштириш масалаларини ҳал қиладилар. Ў.м.ў.ю.да ўқув жараёни жаҳон талабларига мос келувчи давлат таълим стандартлари, яъни замон талабларига жавоб берувчи, истиқбол ва келажакни кўзлаб ишлаб чиқилган ҳамда Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тасдиқланган ўқув режа ва дастурлари бўйича ташкил этилади. Айрим махсус ўқув фанлари бўйича дастурлар Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги топшириғига биноан, тармоқ вазирлиги, идора, корпорация, концерн, уюшма ва корхоналар томонидан ишлаб чиқилади ва тасдиқланади.
Ў.м.ў.ю.га ўқувчилар 9 йиллик умумий ўрта таълим мактабини тугатганларидан сўнг қабул қилинадилар. Улар учун махсус дарслик ва ўқув қўлланмалари нашр этилади. Ў.м.ў.ю.ни битирувчиларига давлат томонидан тасдиқланган намунадаги дипломлар берилади. Бу дипломлар таълимнинг кейинги босқичларида ўқишни давом эттириш ёки эгалланган ихтисос ва касб-ҳунар бўйича меҳнат фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқини беради. Бухоро озиқ-овқат ва енгил саноат технологияси инти, Тошкент пед. университети ва Наманган муҳандисликпед. институти Ў.м.ў.ю. учун малакали педагог ва муҳандиспедагог кадрлар тайёрлашда базавий олий таълим муассасалари ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.