Örta Rossiya qirlari
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 170-b. — ziyouz.com
Örta Rossiya qirlari — RF Yevropa qismining markazidagi qirlar. Şim.da Oka vodiysidan jan.da Donetsk kryajigaça çözilgan. Qirlar Kaspiy, Qora va Azov dengizlari suvayirğiçi hisoblanadi. Uz. 1000 km, enining keng joyi 500 km, bal. 220—250 m (eng baland joyi 293 m); jan.şarqiy qismi Kalaç qirlari deb ataladi. Ö.R.q.ning örta qismida tokembriy kristall zamini yer yuzasiga yaqin va Don daryosi vodiysida, Pavlovsk va Boguçar şahrilari orasida yer yuzasiga çiqib yotadi. Yer yuzasida hamma joyda lyossimon qumoqlar va lyosslar uçraydi. Qirlar Rossiya platformasining anteklizidir. Bu hududda tokembriy davri yotqiqizlaridan taşkil topgan platforma poydevori yer yuzasiga yaqinlaşadi. Foydali qazilmalari: Kursk magnit anomaliyasi temir rudasi (Mixaylovsk koni), qönğir kömir va boşqalar Qirdan yirik daryolar boşlanadi. Tuproği qoratuproq (şim.da sur tusli örmon tuproği). Hududida Markaziy qoratuproq va Galiçya gora qöriqxonalari joylaşgan. Köp qismi haydalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРТА РОССИЯ ҚИРЛАРИ — РФ Европа қисмининг марказидаги қирлар. Шим.да Ока водийсидан жан.да Донецк кряжигача чўзилган. Қирлар Каспий, Қора ва Азов денгизлари сувайирғичи ҳисобланади. Уз. 1000 км, энининг кенг жойи 500 км, бал. 220—250 м (энг баланд жойи 293 м); жан.шарқий қисми Калач қирлари деб аталади. Ў.Р.қ.нинг ўрта қисмида токембрий кристалл замини ер юзасига яқин ва Дон дарёси водийсида, Павловск ва Богучар шаҳрилари орасида ер юзасига чиқиб ётади. Ер юзасида ҳамма жойда лёссимон қумоқлар ва лёсслар учрайди. Қирлар Россия платформасининг антеклизидир. Бу ҳудудда токембрий даври ётқиқизларидан ташкил топган платформа пойдевори ер юзасига яқинлашади. Фойдали қазилмалари: Курск магнит аномалияси темир рудаси (Михайловск кони), қўнғир кўмир ва бошқалар Қирдан йирик дарёлар бошланади. Тупроғи қоратупроқ (шим.да сур тусли ўрмон тупроғи). Ҳудудида Марказий қоратупроқ ва Галичья гора қўриқхоналари жойлашган. Кўп қисми ҳайдалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.