Örta tolali ğöza
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 172-b. — ziyouz.com
Örta tolali ğöza — 2436 mm tola beradigan ğöza navlari. Ö.t.ğ.ga, asosan, meksika ğözasi navlari, qisman afrikaosiyo ğözasi navlari kiradi. Bu ğöza tolasidan töqimaçilik sanoatida xilmaxil gazlamalar va texnika mahsulotlar işlab çiqariladi. Jahonda işlab çiqariladigan paxta tolasining 80% dan köproğini Ö.t.ğ.lar beradi. Örta Osiyoda ğöza ekiladigan maydonlarning 90% ga yaqinini Ö.t.ğ. navlari taşkil qiladi. Ö.t.ğ. navlari morfologik, biologik va qimmatli xöjalik belgilariga köra xilmaxil. Vegetatsiya davri 100—180 kun va undan ham köproq, 1700—1900° samarali, 4330—4740° faol haroratni talab etadi. Tupi ixçamdan to tarvaqaylagan şaklgaça boradi. Poyasi böii 50—60 sm dan 120—150 sm gaça. Poyasining tuklanişi siyrak. Barglari yaşil, bölmalari keng, uçburçak şaklda. Gullari örtaça va yirik, gulbarglari oçsariq, tubida töq qizil doğlari yöq. Kösaklari 3—3,5 g dan 8—II g gaça, 4— 5 çanokli, sirti silliq, oç yaşil, şarsimon, tuxumsimon şaklda, pişib yetilişi bilan çanoqlari yaxşi oçiladi. Çigiti maydayirik (1000 ta çigiti vazni 90—95 g dan 160180 g gaça), aksariyati tukli (tuksiz çigit beradigan navlari ham bor). Tolasi oq, malla ranglari ham uçraydi. Tola çiqişi 30%dan 40% gaça. Ö.t.ğ. ekiladigan asosiy hududlar: Örta Osiyo, AQŞning ğöza ekiladigan ştatlari, Pokiston, Hindiston, Janubiy Braziliya, Argentina, Meksika, Afrikaning ayrim mamlakatlari, Xitoyning şim.şarqiy viloyatlari, Avstraliyaning Yangi Janubiy Uels ştati va boşqalar Özbekistonda ekiladigan asosiy Ö.t.ğ. navlari (2005): AnBoyovut 2, C4727, C6530, C6524, Toşkent 6, Oqdaryo 6, An 402, Namangan 77, Buxoro 6, Yulduz, Xorazm 126 va boşqalar
Abdumavlon Abdullayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРТА ТОЛАЛИ ҒЎЗА — 2436 мм тола берадиган ғўза навлари. Ў.т.ғ.га, асосан, мексика ғўзаси навлари, қисман африкаосиё ғўзаси навлари киради. Бу ғўза толасидан тўқимачилик саноатида хилмахил газламалар ва техника маҳсулотлар ишлаб чиқарилади. Жаҳонда ишлаб чиқариладиган пахта толасининг 80% дан кўпроғини Ў.т.ғ.лар беради. Ўрта Осиёда ғўза экиладиган майдонларнинг 90% га яқинини Ў.т.ғ. навлари ташкил қилади. Ў.т.ғ. навлари морфологик, биологик ва қимматли хўжалик белгиларига кўра хилмахил. Вегетация даври 100—180 кун ва ундан ҳам кўпроқ, 1700—1900° самарали, 4330—4740° фаол ҳароратни талаб этади. Тупи ихчамдан то тарвақайлаган шаклгача боради. Пояси бўии 50—60 см дан 120—150 см гача. Поясининг тукланиши сийрак. Барглари яшил, бўлмалари кенг, учбурчак шаклда. Гуллари ўртача ва йирик, гулбарглари очсариқ, тубида тўқ қизил доғлари йўқ. Кўсаклари 3—3,5 г дан 8—II г гача, 4— 5 чанокли, сирти силлиқ, оч яшил, шарсимон, тухумсимон шаклда, пишиб етилиши билан чаноқлари яхши очилади. Чигити майдайирик (1000 та чигити вазни 90—95 г дан 160180 г гача), аксарияти тукли (туксиз чигит берадиган навлари ҳам бор). Толаси оқ, малла ранглари ҳам учрайди. Тола чиқиши 30%дан 40% гача. Ў.т.ғ. экиладиган асосий ҳудудлар: Ўрта Осиё, АҚШнинг ғўза экиладиган штатлари, Покистон, Ҳиндистон, Жанубий Бразилия, Аргентина, Мексика, Африканинг айрим мамлакатлари, Хитойнинг шим.шарқий вилоятлари, Австралиянинг Янги Жанубий Уэльс штати ва бошқалар Ўзбекистонда экиладиган асосий Ў.т.ғ. навлари (2005): АнБоёвут 2, С4727, С6530, С6524, Тошкент 6, Оқдарё 6, Ан 402, Наманган 77, Бухоро 6, Юлдуз, Хоразм 126 ва бошқалар
Абдумавлон Абдуллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.