Örtaça quyoş
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 174–175-b. — ziyouz.com
Örtaça quyoş — osmon gumbazining tropik yil davomida bahorgi teng kunlik nuqtasiga nisbatan töliq bir marta aylanib çiqadigan va ekvator böylab tekis harakatlanadigan hayoliy nuqtasi. Örtaça quyoş vakti şu Ö.q.ga asoslanadi. Yer orbitasi va ekliptikannig ekvatorga oğmaligi natijasida haqiqiy Quyoş bilan bir vaqtda apogey va perigeyla böladigan örtaça ekliptika Quyoşi tuşunçasi joriy etilgan; bu bilan Yer orbitasining ellips şaklidaligi bilan boğliq noqulaylik yöqotiladi; örtaça ekvatorial Quyoş (Ö.q.) ekvator böylab tekis harakatlanib, bahorgi teng kunlik va kuzgi teng kunlik nuqtalaridan haqiqiy Quyoş bilan bir vaqtda ötadi, bu bilan ikkinçi sabab — ekliptika oğmaligining ta'siri yöqotiladi. Haqiqiy Quyoş va Ö.q. töğri çiqişlari yoki soat burçaklari farqi vaqt tenglamasi deyiladi va haqiqiy Quyoşni kuzatiş orqali örtaça vaqtni aniqlaşda hisobga olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎРТАЧА ҚУЁШ — осмон гумбазининг тропик йил давомида баҳорги тенг кунлик нуқтасига нисбатан тўлиқ бир марта айланиб чиқадиган ва экватор бўйлаб текис ҳаракатланадиган ҳаёлий нуқтаси. Ўртача қуёш вакти шу Ў.қ.га асосланади. Ер орбитаси ва эклиптиканниг экваторга оғмалиги натижасида ҳақиқий Қуёш билан бир вақтда апогей ва перигейла бўладиган ўртача эклиптика Қуёши тушунчаси жорий этилган; бу билан Ер орбитасининг эллипс шаклидалиги билан боғлиқ ноқулайлик йўқотилади; ўртача экваториал Қуёш (Ў.қ.) экватор бўйлаб текис ҳаракатланиб, баҳорги тенг кунлик ва кузги тенг кунлик нуқталаридан ҳақиқий Қуёш билан бир вақтда ўтади, бу билан иккинчи сабаб — эклиптика оғмалигининг таъсири йўқотилади. Ҳақиқий Қуёш ва Ў.қ. тўғри чиқишлари ёки соат бурчаклари фарқи вақт тенгламаси дейилади ва ҳақиқий Қуёшни кузатиш орқали ўртача вақтни аниқлашда ҳисобга олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.