Ortoklaz
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 232-b. — ziyouz.com
Ortoklaz (yun. orthos — töğri va klasis — siniş, ajraliş) — işqorli dala şpatlari guruhiga mansub jins hosil qiluvçi mineral. K[AlSi3O8]. Tarkibida K2O-16,9%, A12O3-18,4%, SiO2 -64,7%, qattiqligi 6,5, ziçligi 2500 —2600 kg/m3. Tabiatda kam uçraydi. O. köpinça albit-anortit minerallari b-n qattiq qorişmalar hosil qiladi. Monoklin sistemada kristallanadi. Kristallari prizmatik şaklda. Maydalanganda 90° burçakli bölakçalarga bölinadi (nomi şundan). Mikroklindan töğri sinişi b-n farq qiladi. Har xil rangda (oç puşti, oç kulrang, qiz-ğiş, qönğir-sariq yoki oqiş, ba'-zan qizil) böladi. Ba'zi gidrotermal özgargan zonalarda O.ning şişasimon şaffof turlari (adulyar) uçraydi. Effuziv jinslardauçraydigan O.ning şaffof turi sinidin deyiladi. O.ning şaffof va yarim şaffof turlari irizatsiya (qirra yoki yuzalarining tovlanişi) xossasiga ega bölib, kristallari moviy nur soçadi va oytoş deb ataladi. O.ning bu turlari zargarlikda foydalaniladi, boşqalari keramika va şişa sanoatida xom aşyo sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОРТОКЛАЗ (юн. orthos — тўғри ва klasis — синиш, ажралиш) — ишқорли дала шпатлари гуруҳига мансуб жинс ҳосил қилувчи минерал. K[AlSi3O8]. Таркибида К2О-16,9%, А12О3-18,4%, SiO2 -64,7%, қаттиқлиги 6,5, зичлиги 2500 —2600 кг/м3. Табиатда кам учрайди. О. кўпинча альбит-анортит минераллари б-н қаттиқ қоришмалар ҳосил қилади. Моноклин системада кристалланади. Кристаллари призматик шаклда. Майдаланганда 90° бурчакли бўлакчаларга бўлинади (номи шундан). Микроклиндан тўғри синиши б-н фарқ қилади. Ҳар хил рангда (оч пушти, оч кулранг, қиз-ғиш, қўнғир-сариқ ёки оқиш, баъ-зан қизил) бўлади. Баъзи гидротермал ўзгарган зоналарда О.нинг шишасимон шаффоф турлари (адуляр) учрайди. Эффузив жинслардаучрайдиган О.нинг шаффоф тури синидин дейилади. О.нинг шаффоф ва ярим шаффоф турлари иризация (қирра ёки юзаларининг товланиши) хоссасига эга бўлиб, кристаллари мовий нур сочади ва ойтош деб аталади. О.нинг бу турлари заргарликда фойдаланилади, бошқалари керамика ва шиша саноатида хом ашё сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.